Prz 1-9

Tytuł i cel księgi
1 1 Przysłowia Salomona, syna Dawida, króla izraelskiego, [podane po to], 2 by mądrość* osiągnąć i karność, pojąć słowa rozumne, 3 zdobyć staranne wychowanie: prawość, rzetelność, uczciwość; 4 prostaczkom udzielić rozwagi, a młodym - rozsądku i wiedzy. 5 Mądry, słuchając, pomnaża swą wiedzę, rozumny nabywa biegłości: 6 jak pojąć przysłowie i zdanie, słowa i zagadki mędrców. 7 Podstawą wiedzy jest bojaźń Pańska*, lecz głupcy odrzucają mądrość i karność.
OGÓLNE NAPOMNIENIA MĄDROŚCI
Unikać złego towarzystwa
8 Synu mój, słuchaj napomnień ojca i nie odrzucaj nauk swej matki, 9 gdyż one ci są wieńcem powabnym dla głowy i naszyjnikiem cennym dla szyi. 10 Kiedy cię, synu, wabią grzesznicy, nie waż się iść, 11 choćby rzekli: «Pójdź z nami! Zasadźmy się na cichych!* Bez powodu czyhajmy na czystych! 12 Jak Szeol wchłoniemy ich żywych i zdrowych tak jak schodzących do grobu. 13 Znajdziemy wszelkie kosztowności i napełnimy domy swe łupem. 14 Przyłącz swój los do naszej wspólnoty, jedna sakwa niech łączy nas wszystkich!» 15 Synu mój, nie chodź ich drogą, przed ścieżką ich strzeż swojej stopy, 16 gdyż nogi ich pędzą do zbrodni, śpieszno im: krew chcą wytoczyć. 17 Lecz próżno ich sieć zarzucona, na oczach wszelkiego ptactwa. 18 Na własną krew raczej czyhają, czatują na swoje życie, 19 bo taki jest los chciwych zysku: zabiera on własne ich życie.
Wezwanie mądrości
Zachęta
20 Mądrość* woła na ulicach, na placach głos swój podnosi; 21 nawołuje na drogach zgiełkliwych, w bramach miejskich przemawia: 22 «Dokądże głupcy mają kochać głupotę, szydercy miłować szyderstwo, a nierozumni pogardzać nauką? 23 Powróćcie do moich upomnień, udzielę wam ducha mojego, nauczę was moich zaleceń.
Skutki zatwardziałości
24 Ponieważ prosiłam, lecz wyście nie dbali, rękę podałam, a nikt nie zważał, 25 gardziliście każdą mą radą, nie chcieliście moich upomnień: 26 więc i ja waszą klęskę wyszydzę, zadrwię sobie z waszej bojaźni, 27 gdy bojaźń nadciągnie jak burza, a wasza zagłada jak wicher, gdy spotka was ucisk i boleść. 28 Wtedy będą mnie prosić - lecz ja nie odpowiem, i szukać - lecz mnie nie znajdą*, 29 gdyż wiedzy nienawidzili, gardzili bojaźnią Pańską, 30 nie poszli za mymi radami, zlekceważyli moje napomnienie; 31 spożyją owoce swej drogi, nasycą się swymi radami; 32 odstępstwo prostaków uśmierci ich, bezmyślność niemądrych ich zgubi. 33 Kto słucha mnie - osiągnie spokój, wytchnienie - bez obawy nieszczęścia».
Zyski płynące z szukania mądrości
Warunki
2 1 Jeśli, synu, nauki* me przyjmiesz i zachowasz u siebie wskazania, 2 ku mądrości nachylisz swe ucho, ku roztropności nakłonisz swe serce, 3 tak, jeśli wezwiesz rozsądek, przywołasz donośnie rozwagę, 4 jeśli szukać jej poczniesz jak srebra i pożądać jej będziesz jak skarbów -
Zrozumiesz bojaźń Bożą
5 to bojaźń Pańską zrozumiesz, osiągniesz znajomość Boga. 6 Bo Pan udziela mądrości, z ust Jego - wiedza, roztropność: 7 dla prawych On chowa swą pomoc, On - tarczą żyjącym uczciwie.
Pojmiesz sprawiedliwość
8 On strzeże* ścieżek prawości, ochrania drogi pobożnych. 9 Wtedy sprawiedliwość pojmiesz i prawość, i rzetelność - i każdą dobrą ścieżkę, 10 gdyż mądrość zagości w twym sercu, wiedza ucieszy twą duszę. 11 Rozwaga pilnować cię będzie, roztropność na straży twej stanie.
Ustrzeżesz się zła...
12 Ustrzeże cię od drogi występku, od ludzi mówiących przewrotnie, 13 co opuścili ścieżki prawości, by chodzić mrocznymi drogami - 14 radością ich czynić nieprawość, ze zła, przewrotności się cieszą, 15 bo drogi ich pełne są fałszu i błądzą po swoich ścieżkach.
...zwłaszcza złej kobiety
16 Aby cię ustrzec przed cudzą żoną*, przed obcą, co mowę ma gładką, 17 co przyjaciela młodości rzuciła, Bożego przymierza niepomna. 18 Już dom jej ku śmierci się chyli, ku cieniom [Szeolu] jej droga: 19 każdy, kto idzie do niej, nie wraca, nie odnajdzie ścieżek życia.
Zyskasz błogosławieństwo
20 Dlatego będziesz iść drogą prawych, trzymać się ścieżek uczciwych; 21 gdyż ludzie prawi ziemię* posiądą, uczciwi rozmnożą się na niej; 22 nieprawych wygładzą z ziemi, z korzeniami wyrwie się przewrotnych.
Trzymaj się Boga!
Wezwanie
3 1 Synu mój, nie zapomnij mych nauk, twoje serce niech strzeże nakazów, 2 bo wiele dni i lat życia i pełnię ci szczęścia przyniosą: 3 Niech miłość i wierność cię strzeże; przymocuj je sobie do szyi, na tablicy serca je zapisz, 4 a znajdziesz życzliwość i łaskę w oczach Boga i ludzi.
Ufność w Bogu
5 Z całego serca Bogu zaufaj, nie polegaj na swoim rozsądku, 6 myśl o Nim na każdej drodze, a On twe ścieżki wyrówna.
Bojaźń Boża
7 Nie bądź mądrym we własnych oczach, Boga się bój, zła unikaj: 8 to ciału zapewni zdrowie, a pokrzepienie twym kościom.
Służba Boża
9 Czcij Pana [ofiarą] z twego mienia i pierwocinami całego dochodu, 10 a twoje spichrze napełnią się zbożem i tłocznie przeleją się moszczem.
Zdaj się na Boga
11 Upomnieniem Pańskim nie gardź, mój synu, nie odrzucaj ze wstrętem strofowań*. 12 Bowiem karci Pan, kogo miłuje, jak ojciec syna, którego lubi.
Wartość mądrości
Bezcenny skarb
13 Szczęśliwy, kto mądrość osiągnął, mąż, który nabył rozwagi: 14 bo lepiej ją posiąść niż srebro, ją raczej nabyć niż złoto, 15 zdobycie jej lepsze od pereł, nie równe jej żadne klejnoty.
Źródło dobra
16 W prawicy swej trzyma ona dni długie, w lewicy - bogactwo, pomyślność; 17 jej drogi drogami miłymi, ku szczęściu wiodą wszystkie jej ścieżki. 18 Dla tego, co strzeże jej, drzewem jest życia, a kto się jej trzyma - szczęśliwy. 19 Pan umocnił ziemię mądrością, niebiosa utwierdził rozumem. 20 Przez Jego wiedzę wytrysły odmęty, a rosę spuszczają obłoki.
Zapewnienie bezpieczeństwa
21 * Przezorności, rozwagi, strzeż, mój synu, niech one ci z oczu nie schodzą, 22 a życiem twej duszy się staną, wdzięczną ozdobą dla szyi. 23 I drogą swą pójdziesz bezpiecznie, bo noga się twoja nie potknie; 24 gdy spoczniesz*, nie zaznasz trwogi, zaśniesz, a sen twój będzie przyjemny. 25 Nagły strach cię nie przerazi ni klęska, gdy dotknie przewrotnych; 26 bo z tobą jest Pan, przed sidłem twą nogę ochroni.
Pouczenia społeczne
Miłość bliźniego
27 Pracownikom nie odmawiaj zapłaty, gdy masz możność działania*. 28 Nie mów bliźniemu*: «Idź sobie, przyjdź później, dam jutro» - gdy możesz dać zaraz. 29 Nie spiskuj przeciw bliźniemu, gdy mieszka przy tobie beztrosko. 30 Niesłusznie nie sprzeczaj się z nikim, o ile ci zła nie wyrządził.
Bóg karze za krzywdy
31 Nie zazdrość krzywdzicielowi, nie skłaniaj się ku jego drogom, 32 bo Pan się brzydzi przewrotnym, a z wiernymi obcuje przyjaźnie. 33 Przekleństwo Pańskie na domu występnego, On błogosławi mieszkanie uczciwych; 34 On się naśmiewa z szyderców, a pokornym udziela swej łaski. 35 Mądrzy dostąpią chwały, udziałem głupich jest hańba.
Zachęta do nabycia mądrości
Największy skarb
4 1 Słuchajcie, synowie, rad ojca, by poznać mądrość, zważajcie! 2 Udzielam wam cennej nauki: nie gardźcie mym pouczeniem, 3 bo i ja byłem synem u ojca, kochanym, jedynym dla matki, 4 a tymi słowami mnie uczył: «Niech będą w tym sercu zamknięte wskazania, strzeż mych nakazów, byś żył; 5 nabywaj mądrości, nabywaj rozwagi, nie zapominaj słów moich ust! 6 Nie gardź nią, bo ciebie ocali, ukochaj ją, będzie cię strzegła. 7 Podstawą mądrości: zdobywaj mądrość, za wszystko, co masz, mądrości nabywaj!* 8 Ceń ją, a czcią cię otoczy, okryje cię sławą, gdy ją posiądziesz; 9 włoży ci wieniec wdzięczny na głowę, obdarzy zaszczytną koroną».
Warto iść drogą mądrości
10 Posłuchaj, synu, przyjmij moje słowa, a życie się twoje przedłuży. 11 Poprowadzę cię drogą mądrości, ścieżkami prawości powiodę. 12 Gdy pójdziesz nią - kroki twe będą swobodne, i choćbyś biegł, nie potkniesz się. 13 Słuchaj nauki i nie gardź nią, strzeż jej, gdyż ona twym życiem.
Droga złych
14 Nie wstępuj na ścieżkę grzeszników, nie wchodź na drogę złych ludzi; 15 unikaj jej, na nią nie wkraczaj, omiń ją, odwróć się od niej! 16 Bo nie zasną, gdy czegoś nie zbroją, sen ich odleci, gdy nie zaszkodzą, 17 bo jedzą chleb nieprawości i piją wino przemocy. 18 Ścieżka prawych - to światło poranne, wschodzi - wzrasta aż do południa; 19 droga grzeszników jak gęsty mrok, nie wiedzą, o co się potkną.
Roztropność
20 Zważaj, synu, na moje słowa, do uwag mych nakłoń swe ucho; 21 niech one nie schodzą ci z oczu, przechowuj je pilnie w swym sercu; 22 bo życiem są dla tych, co je otrzymali, lekarstwem całego ich ciała. 23 Z całą pilnością strzeż swego serca, bo życie ma tam swoje źródło*. 24 Fałszu ust się wystrzegaj, od warg przewrotnych bądź z dala! 25 Twe oczy niech patrzą na wprost, przed siebie kieruj powieki. 26 Uważaj, gdzie krok masz postawić, i wszystkie twe drogi niech będą pewne. 27 Nie zbaczaj na lewo i prawo, odwróć swą nogę od złego!*
Cudzołóstwo a wierność
Cudza żona
5 1 Ku mojej mądrości zwróć się, mój synu, ku mojej rozwadze nakłoń swe ucho, 2 abyś zachował roztropność, twe usta niech strzegą rozsądku! 3 Bo miód wycieka z warg obcej*, podniebienie jej gładkie jak olej, 4 lecz w końcu będzie gorzka niby piołun i ostra jak miecz obosieczny. 5 Jej nogi zstępują ku śmierci, do Szeolu* zmierzają jej kroki, 6 byś nie ujrzał drogi życia, jej ścieżki wiją się niedostrzegalnie*.
Skutki cudzołóstwa
7 Więc teraz, mój synu, posłuchaj: nie odstępuj od moich pouczeń; 8 idź drogą swą od niej daleko, pod drzwi jej domu nie podchodź, 9 byś obcym swej sławy nie oddał, a lat swych okrutnikowi, 10 by z pracy twej inni nie tyli, by mienie twe nie szło w dom obcy. 11 Na końcu przyjdzie ci wzdychać, gdy ciało i siły wyczerpiesz. 12 Powiesz: «Nie cierpiałem upomnień - nauką wzgardziło moje serce, 13 nie dbałem na głos wychowawców, nie dawałem posłuchu nauczającym mnie; 14 o włos, a popadłbym w wielkie nieszczęście pośród rady i zgromadzenia».
Wierność małżeńska
15 Pij wodę z własnej cysterny*, tę, która płynie z twej studni. 16 Na zewnątrz mają bić twoje źródła? Tworzyć na placach strumienie? 17 Niech służy dla ciebie samego, a nie innym wraz z tobą; 18 niech źródło twe świętym* zostanie, znajduj radość w żonie młodości. 19 Przemiła to łania i wdzięczna kozica*, jej piersią upajaj się zawsze, w miłości jej stale czuj rozkosz! 20 Po cóż, mój synu, upajać się obcą i obejmować piersi nieznanej?
Nieprawość zgubą człowieka
21 Bo drogi ludzkie - przed oczyma Pana, On widzi wszystkie ich ścieżki. 22 Gdy grzesznym nieprawość owładnie, trzymają go więzy występku. 23 Umrze on z braku nauki, pobłądzi z ogromu głupoty.
Cztery przestrogi
Poręka
6 1 Gdy za bliźniego ręczyłeś, mój synu, gdy za obcego* ręką świadczyłeś - 2 słowami swych ust się związałeś, mową warg własnych jesteś schwytany. 3 Uwolnij się, uczyń to, synu, boś dostał się w ręce bliźniego: idź, biegnij* i na bliźniego nalegaj; 4 oczom swym zamknąć się nie daj, powiekom nie dozwól odpocząć; 5 jak gazela wyrwij się z ręki, jak ptaszek z potrzasku ptasznika.
Lenistwo
6 Do mrówki się udaj, leniwcze, patrz na jej drogi - bądź mądry: 7 nie znajdziesz u niej zwierzchnika ni stróża żadnego, ni pana, 8 a w lecie gromadzi swą żywność i zbiera swój pokarm we żniwa. 9 Jak długo, leniwcze, chcesz leżeć? A kiedyż ze snu powstaniesz? 10 Trochę snu i trochę drzemania, trochę założenia rąk, aby zasnąć: 11 a przyjdzie na ciebie nędza jak włóczęga i niedostatek - jak biedak żebrzący*.
Przewrotność
12 Człowiekiem nikczemnym jest i nicponiem: kto chodzi z kłamstwem na ustach, 13 oczyma strzela, szurga nogami, palcami swymi wskazuje; 14 a w sercu podstęp ukrywa, stale przemyśliwa zło, jest podnietą do kłótni. 15 Dlatego nagle zagłada nań przyjdzie: w mgnieniu oka zniszczony - i nieodwracalnie.
Przedmiot odrazy Pana
16 * Tych sześć rzeczy w nienawiści ma Pan, a siedem budzi u Niego odrazę: 17 wyniosłe oczy, kłamliwy język, ręce, co krew niewinną wylały, 18 serce knujące złe plany, nogi, co biegną prędko do zbrodni, 19 świadek fałszywy, co kłamie, i ten, kto wznieca kłótnie wśród braci.
Wierność przestrogom
20 Strzeż, synu, nakazów ojca, nie gardź nauką matki, 21 w sercu je wyryj na zawsze i zawieś sobie na szyi! 22 Gdy idziesz, niech one cię wiodą, czuwają nad tobą, gdy zaśniesz; gdy budzisz się - mówią do ciebie: 23 bo lampą jest nakaz, a światłem Prawo*, drogą do życia - upomnienie, nagana.
Niebezpieczeństwo cudzołóstwa
24 One cię strzegą przed złą kobietą, przed obcą, choć język ma gładki: 25 jej wdzięków niech serce twoje nie pragnie, powiekami jej nie daj się złowić, 26 bo nierządnicy wystarczy kęs chleba, zamężna zaś czyha na cenne życie*. 27 Czy schowa kto ogień w zanadrzu, by nie zajęły się jego szaty? 28 Czy kto pójdzie po węglach ognistych, a stóp nie poparzy? 29 Tak ten, kto idzie do żony bliźniego, kto jej dotknie, nie ujdzie karania. 30 Nie ma hańby dla tego, kto kradnie, by wnętrze napełnić, gdy głodny; 31 a siedmiokrotnie zwróci złapany , wszystko, co w domu ma, odda. 32 Lecz kto cudzołoży, ten jest niemądry: na własną zgubę to czyni. 33 Chłostę i wstyd on tu znajdzie, a jego hańba się nie zmaże: 34 bo zazdrość pobudza gniew męża, nie okaże litości w dniu pomsty, 35 na okup za winę nie spojrzy, dary odrzuci, choćbyś je mnożył.
Przeciw uwodzicielce
Przestroga dla młodzieńca
7 1 Synu, przestrzegaj słów moich, moje nakazy przechowuj u siebie! 2 Strzeż mych nakazów, byś żył, jak źrenicy oka - mych uwag. 3 Do palca je swego przymocuj, na tablicy serca je zapisz. 4 Mów do mądrości: «Ma siostro!»*, przyjaciółką nazywaj roztropność, 5 abyś się ustrzegł przed cudzą żoną, przed obcą, co mowę ma gładką.
Niebezpieczeństwo
6 Przez okno bowiem swego domu, przez kratę się przyglądałem, 7 ujrzałem wśród nieświadomych, poznałem pomiędzy chłopcami młodzieńca lekkomyślnego. 8 Przechodził ulicą obok narożnika, na drogę do domu jej wstąpił, 9 o zmroku, o późnej godzinie, pod osłoną nocnych ciemności.
Zasadzka
10 Oto kobieta wychodzi naprzeciw - strój nierządnicy, a zamiar ukryty, 11 wzburzona, nieopanowana, nie ustoi w domu jej noga: 12 to na ulicy, to na placu, na każdym rogu czatuje.
Pokusa
13 Chwyciła go i obejmuje, z bezczelną miną doń rzekła: 14 «Miałam złożyć ofiarę biesiadną*, dziś dopełniłam swych ślubów, 15 wyszłam tobie naprzeciw, zaczęłam cię szukać, znalazłam. 16 Kilimem swe łoże wysłałam, kobiercem wzorzystym z Egiptu, 17 swą pościel mirrą skropiłam, aloesem i cynamonem. 18 Chodź, pijmy rozkosz do rana, miłością się cieszmy, 19 bo mąż poza domem przebywa, udał się w drogę daleką: 20 wór pieniędzy zabrał ze sobą, ma wrócić na pełnię księżyca».
Upadek
21 Omamiła go długą namową, pochlebstwem swych warg go uwiodła; 22 podążył tuż za nią niezwłocznie, jak wół, co idzie na rzeź, jak jeleń związany powrozem*, 23 aż strzała przeszyje wątrobę; jak wróbel, co wpada w sidło, nieświadom, że idzie o życie.
Upomnienie
24 Teraz, synowie, słuchajcie mnie, zważajcie na słowa ust moich; 25 niechaj twe serce w jej stronę nie zbacza, po ścieżkach jej się nie błąkaj; 26 bo wielu raniła, strąciła ich wielu - a wszystkich zabiła. 27 Dom jej drogą jest do Szeolu: co w podwoje śmierci prowadzi.
Mądrość zaleca samą siebie
Nawoływanie Mądrości
8 1 Czyż Mądrość* nie nawołuje? nie wysila głosu Roztropność? 2 Na najwyższym szczycie, przy drodze, na rozstaju zasiada, 3 przy bramach, u wejścia do miasta, w przejściach głos swój podnosi: 4 «Odzywam się do was, mężowie, wzywam was, synowie ludzcy, 5 prostacy - mądrości się uczcie, nierozumni - nabierzcie rozsądku! 6 Słuchajcie, mówię rzeczy wzniosłe, z warg moich wychodzi prawość, 7 podniebienie me prawdę podaje, wstrętna mym wargom nieprawość. 8 Moje wszystkie mowy są słuszne - obcy mi fałsz i krętactwo - 9 dla rozumnych one wszystkie są jasne, prawe dla tych - co mądrość posiedli. 10 Nabądźcie moją naukę - nie srebro, raczej wiedzę - niż złoto najczystsze; 11 bo mądrość cenniejsza od pereł i żaden klejnot nie jest jej równy».
Zalety mądrości
12 Jam Mądrość - Roztropność mi bliska*, posiadam wiedzę głęboką. 13 Bojaźnią Pańską - zła nienawidzić. Nie znoszę dumy, złych dróg, wyniosłości ust przewrotnych. 14 Moja jest rada i stałość, moja - rozwaga, potęga*. 15 Dzięki mnie królowie panują, słusznie wyrokują urzędnicy. 16 Dzięki mnie rządzą władcy i wielmoże - rządcy prawowierni. 17 Tych kocham, którzy mnie kochają, znajdzie mnie ten, kto mnie szuka. 18 Bogactwo jest ze mną i sława, wspaniałe dobra i prawość; 19 mój owoc cenniejszy niż złoto, a plony niż srebro najczystsze. 20 Drogą prawości ja kroczę, ścieżkami sprawiedliwości, 21 by przyjaciół obsypać bogactwem i napełnić ich skarbce.
Towarzyszka Stwórcy
22 Pan mnie stworzył, swe arcydzieło, jako początek swej mocy, od dawna, 23 od wieków jestem stworzona, od początku, nim ziemia powstała. 24 Przed oceanem* istnieć zaczęłam, przed źródłami pełnymi wody; 25 zanim góry zostały założone, przed pagórkami zaczęłam istnieć; 26 nim ziemię i pola uczynił - początek pyłu na ziemi*. 27 Gdy niebo umacniał, z Nim byłam, gdy kreślił* sklepienie nad bezmiarem wód, 28 gdy w górze utwierdzał obłoki, gdy źródła wielkiej otchłani umacniał*, 29 gdy morzu stawiał granice, by wody z brzegów nie wyszły, gdy kreślił fundamenty pod ziemię. 30 Ja byłam przy Nim mistrzynią*, rozkoszą Jego dzień po dniu, cały czas igrając przed Nim, 31 igrając na okręgu ziemi, znajdując radość przy synach ludzkich.
Uwagi końcowe
32 Więc teraz, synowie, słuchajcie mnie, szczęśliwi, co dróg moich strzegą. 33 Przyjmijcie naukę i stańcie się mądrzy, pouczeń mych nie odrzucajcie! 34 Błogosławiony ten, kto mnie słucha, kto co dzień u drzwi moich czeka, by czuwać u progu mej bramy, 35 bo kto mnie znajdzie, ten znajdzie życie i uzyska łaskę u Pana; 36 kto mnie nie znajdzie, duszę swą rani, śmierć kocha każdy, kto mnie się wyrzeka.
Biesiada Mądrości
Zaproszenie gości
9 1 Mądrość zbudowała sobie dom i wyciosała siedem kolumn*, 2 nabiła zwierząt, namieszała* wina i stół zastawiła. 3 Służące wysłała, by wołały z wyżynnych miejsc miasta: 4 «Prostaczek niech do mnie tu przyjdzie». Do tego, komu brak mądrości, mówiła: 5 «Chodźcie, nasyćcie się moim chlebem, pijcie wino, które zmieszałam. 6 Odrzućcie głupotę i żyjcie, chodźcie drogą rozwagi!»
Wykluczenie od mądrości
7 Kto poucza szydercę, ściąga na siebie wzgardę, strofując nieprawego, sam sobie szkodzi*. 8 Nie strofuj szydercy, by cię nie znienawidził, strofuj mądrego, a będzie cię kochał. 9 Ucz mądrego, a stanie się mędrszy, oświeć mądrego, a zwiększy swą wiedzę.
Błogosławieństwo mądrości
10 Treścią* mądrości jest bojaźń Pańska, rozsądkiem - poznanie Świętego. 11 Dzięki mnie twe dni się pomnożą, lata życia będą ci dodane. 12 Pomagasz sobie, gdy jesteś rozumny, a gdyś szydercą, sam na tym ucierpisz.
Biesiada Głupoty
13 Niewiasta Głupota* ciągle się rzuca, Pustota niczego nie pojmie. 14 Przy bramie swego domu usiadła, na tronie*, na wyżynach w mieście, 15 by wołać na przechodzących drogą, na tych, co prosto idą swymi ścieżkami. 16 «Niech zboczy tu niedoświadczony» - odzywa się do tego, komu brak mądrości: 17 «Przyjemna jest woda kradziona, chleb [wzięty] skrycie jest smaczny». 18 Nie myśli się o tym, że tam bawią zmarli*, jej zaproszeni - w głębinach Szeolu.


Przypisy

1,2 - Idzie o praktyczne zdobycie mądrości, polegającej na cnotliwym postępowaniu.
1,7 - Bogobojność jest jedną z istotnych cech praktycznej mądrości. Istotną cechą "głupca" jest odrzucenie religijnej moralności (por. Prz 14,1).
1,11 - Inni tłum.: "na krew".
1,20 - Uosobienie mądrości naśladującej proroków w ich sposobie nauczania.
1,28 - Por. Jr 11,11; Oz 5,6.
2,1 - Mądrość człowieka, równoznaczna z cnotliwym postępowaniem, jest darem Bożym (por. Prz 2,6), ale do jej przyjęcia musi się człowiek przygotować rzetelną pracą nad sobą.
2,8 - Tłum. przypuszczalne.
2,16 - Małżeństwo było rzeczą świętą i wzorem przymierza Izraela z Bogiem. Obowiązywała tu wierność. Stąd częste przestrzegania przed niewiernością (por. Prz 5,2-23).
2,21 - Sens: przyszłość należy do sprawiedliwych. Por. Ps 37[36],11 i jedno z ośmiu błogosławieństw: Mt 5,5.
3,11 - Nieszczęścia często oczyszczają i przygotowują do ściślejszego połączenia z Bogiem (por. Hi 1-2; Hi 33,16-30; Hi 42,7-17; Hbr 12,5-13; Ap 3,19).
3,21 - Przestawiono stychy wiersza.
3,24 - Wg LXX.
3,27 - Inni popr.: "Nie odmawiaj dobra temu, kto cię o nie prosi". Wlg: "Nie zabraniaj dobrze czynić temu, który może".
3,28 - Dla Hebrajczyków początkowo bliźnim był ktoś z bliskich. Tu słowo to ma znaczenie ogólne, znaczy: "ktoś inny niż ty" (por. Prz 6,1.3.29; Prz 27,17).
4,7 - Sens: nabycie mądrości, czyli cnoty, wymaga ofiary.
4,23 - Wobec nieznajomości nagrody i kary po śmierci, pomyślność oceniano jako główną zapłatę za dobre życie.
4,27 - Wlg dodaje: "Bo drogi, które są po prawej stronie, zna Pan, a przewrotne są te, które są po lewej stronie. A On prostymi uczyni biegi twoje i drogi twoje w pokoju poprowadzi".
5,3 - Por. Prz 2,16. Zwraca się dzisiaj uwagę na podwójne znaczenie cudzołożnicy w Prz 1-9, ukazuje się jako symbol kultu pogańskiego, o czym często mówili prorocy (por. Oz 1-3; Jr 2,1n.20-24; Ez 23).
5,5 - Szeol jest równoznaczny ze śmiercią w znaczeniu teologiczno-moralnym: stan kary za złe życie, poza swoim znaczeniem lokalnym (por. Prz 5,9-14).
5,6 - Inni popr.: "ona nie dostrzega... nie zważa".
5,15 - "Cysterna", "studnia", "źródło" oznaczają własną żonę, która od swej młodości wiernie z mężem dzieliła dolę i niedolę (por. w. 19).
5,18 - LXX: "własnym".
5,19 - LXX dodaje: "niech zawsze z tobą rozmawia".
6,1 - Człowiek nie należący do rodziny ani nawet do własnego klanu przedstawiał ryzyko dla składającego porękę (por. Prz 17,18).
6,3 - Tłum. przypuszczalne.
6,11 - Tekst popr.; hebr.: "człowiek zbrojny".
6,16 - Specjalna forma stylistyczna, mająca na celu zwrócenie uwagi na pewne rzeczy.
6,23 - Por. Pwt 5,28; Pwt 7,11; Pwt 8,1; Pwt 19,9; Pwt 30,11.
6,26 - Sens: Cudzołożna kobieta jest gorsza od nierządnicy, której wystarczy wynagrodzenie, podczas, gdy tamta poluje na życie. Potępione jednak są obydwie formy grzechu: por. Prz 5,19n; Prz 29,3; Syr 9,6; Prz 19,2n.
7,4 - Religijnie pojęta moralność zdoła poznać i zwyciężyć pokusę (por. Prz 1,7). Występuje tutaj ta sama uosobiona Mądrość, o której mowa w Prz 8,1-Prz 9,12, i głupota (Prz 9,13-18).
7,14 - Ofiara połączona była niekiedy z ucztą ofiarną, którą trzeba było urządzić do dwóch dni. Zapewne chodzi tu o kult bogini płodności.
7,22 - Wg przekł. starożytnych, LXX, syr. Teodocjana.
8,1 - Idea uosobionej Mądrości występuje w Izraelu w epoce niewoli babilońskiej. W Hi 28,12-28; Ba 3,9-4,4 Mądrość występuje jako przymiot boski dla ludzi nieosiągalny naturalnymi środkami. Prz 1,20-33; Prz 3,16nn; Prz 8,1-9,6 ukazuje ją jako osobę podobną do wędrownych nauczycieli, gromadzących uczniów. W Prz 8,22-31 widzimy ją w postaci osoby, powstałej przed stworzeniem, współdziałającej z Bogiem w dziele stwórczym. Urywek ten liturgia Kościoła stosuje do Bogarodzicy jako "Stolicy Mądrości". Z Prz 9,13-18, gdzie występuje uosobienie Głupoty, wynika, że chodzi tu tylko o poetycki obraz uosobienia Bożej Mądrości, wynikający z konkretnego myślenia Izraelitów. Por. wyraźne uosobienia Mądrości: Mdr 7,25n; Syr 24. Dostęp do Mądrości dają cnoty, z których podstawą jest bojaźń Boża (por. Prz 1,7) oraz walka ze skłonnościami do złego.
8,12 - Dosł.: "Mieszkam z Roztropnością".
8,14 - Te same właściwości przypisuje Iz 11,2; Mesjaszowi, a Hi 12,13 - Bogu: poznanie dogłębne tajemnic Bożych.
8,24 - Zob. Rdz 1,2.
8,26 - Wlg: "Ani rzek, ani zawias okręgu ziemi".
8,27 - Wlg: "Gdy według dokładnego prawa kołem otaczał głębiny".
8,28 - Wlg: "Gdy niebiosa utwierdzał w górze i ważył źródła wód".
8,30 - Tłum. gr. Akwili: "wychowanką".
9,1 - Przepych zewnętrzny symbolizuje bogactwo duchowe.
9,2 - Starożytni pili wino zmieszane z wodą.
9,7 - Tłum. przybliżone.
9,10 - Tzn. podstawą, podwaliną.
9,13 - Uosobienie głupoty.
9,14 - Wyraz pychy.
9,18 - Gośćmi Głupoty są ludzie za swoje złe czyny skazani na nagłą śmierć.

Powiązane utwory

Ab ortu Solis-Venite comedite William Byrd - Ml 1,11; Prz 9,5

- 4-głosowy chór a cappella (ATTB)

Zobacz rozdział

Możesz więcej!

Notatki do fragmentów
Historia ostatnio wyszukanych

Załóż konto

Księga Przysłów

Prz

Zobacz wstęp i często szukane fragmenty

Dowiedz się więcej!

Masz pomysł?

Napisz do nas i pomóż nam rozwijać wyszukiwarkę

Kontakt

Odkrywaj Słowo Boże

Zobacz co inni wyszukiwali

Zainspiruj się

Polecamy

Tygodnik katolicki

Tygodnik katolicki