Prz 1,1-22,16

Tytuł i cel księgi
1 1 Przysłowia Salomona, syna Dawida, króla izraelskiego, [podane po to], 2 by mądrość* osiągnąć i karność, pojąć słowa rozumne, 3 zdobyć staranne wychowanie: prawość, rzetelność, uczciwość; 4 prostaczkom udzielić rozwagi, a młodym - rozsądku i wiedzy. 5 Mądry, słuchając, pomnaża swą wiedzę, rozumny nabywa biegłości: 6 jak pojąć przysłowie i zdanie, słowa i zagadki mędrców. 7 Podstawą wiedzy jest bojaźń Pańska*, lecz głupcy odrzucają mądrość i karność.
OGÓLNE NAPOMNIENIA MĄDROŚCI
Unikać złego towarzystwa
8 Synu mój, słuchaj napomnień ojca i nie odrzucaj nauk swej matki, 9 gdyż one ci są wieńcem powabnym dla głowy i naszyjnikiem cennym dla szyi. 10 Kiedy cię, synu, wabią grzesznicy, nie waż się iść, 11 choćby rzekli: «Pójdź z nami! Zasadźmy się na cichych!* Bez powodu czyhajmy na czystych! 12 Jak Szeol wchłoniemy ich żywych i zdrowych tak jak schodzących do grobu. 13 Znajdziemy wszelkie kosztowności i napełnimy domy swe łupem. 14 Przyłącz swój los do naszej wspólnoty, jedna sakwa niech łączy nas wszystkich!» 15 Synu mój, nie chodź ich drogą, przed ścieżką ich strzeż swojej stopy, 16 gdyż nogi ich pędzą do zbrodni, śpieszno im: krew chcą wytoczyć. 17 Lecz próżno ich sieć zarzucona, na oczach wszelkiego ptactwa. 18 Na własną krew raczej czyhają, czatują na swoje życie, 19 bo taki jest los chciwych zysku: zabiera on własne ich życie.
Wezwanie mądrości
Zachęta
20 Mądrość* woła na ulicach, na placach głos swój podnosi; 21 nawołuje na drogach zgiełkliwych, w bramach miejskich przemawia: 22 «Dokądże głupcy mają kochać głupotę, szydercy miłować szyderstwo, a nierozumni pogardzać nauką? 23 Powróćcie do moich upomnień, udzielę wam ducha mojego, nauczę was moich zaleceń.
Skutki zatwardziałości
24 Ponieważ prosiłam, lecz wyście nie dbali, rękę podałam, a nikt nie zważał, 25 gardziliście każdą mą radą, nie chcieliście moich upomnień: 26 więc i ja waszą klęskę wyszydzę, zadrwię sobie z waszej bojaźni, 27 gdy bojaźń nadciągnie jak burza, a wasza zagłada jak wicher, gdy spotka was ucisk i boleść. 28 Wtedy będą mnie prosić - lecz ja nie odpowiem, i szukać - lecz mnie nie znajdą*, 29 gdyż wiedzy nienawidzili, gardzili bojaźnią Pańską, 30 nie poszli za mymi radami, zlekceważyli moje napomnienie; 31 spożyją owoce swej drogi, nasycą się swymi radami; 32 odstępstwo prostaków uśmierci ich, bezmyślność niemądrych ich zgubi. 33 Kto słucha mnie - osiągnie spokój, wytchnienie - bez obawy nieszczęścia».
Zyski płynące z szukania mądrości
Warunki
2 1 Jeśli, synu, nauki* me przyjmiesz i zachowasz u siebie wskazania, 2 ku mądrości nachylisz swe ucho, ku roztropności nakłonisz swe serce, 3 tak, jeśli wezwiesz rozsądek, przywołasz donośnie rozwagę, 4 jeśli szukać jej poczniesz jak srebra i pożądać jej będziesz jak skarbów -
Zrozumiesz bojaźń Bożą
5 to bojaźń Pańską zrozumiesz, osiągniesz znajomość Boga. 6 Bo Pan udziela mądrości, z ust Jego - wiedza, roztropność: 7 dla prawych On chowa swą pomoc, On - tarczą żyjącym uczciwie.
Pojmiesz sprawiedliwość
8 On strzeże* ścieżek prawości, ochrania drogi pobożnych. 9 Wtedy sprawiedliwość pojmiesz i prawość, i rzetelność - i każdą dobrą ścieżkę, 10 gdyż mądrość zagości w twym sercu, wiedza ucieszy twą duszę. 11 Rozwaga pilnować cię będzie, roztropność na straży twej stanie.
Ustrzeżesz się zła...
12 Ustrzeże cię od drogi występku, od ludzi mówiących przewrotnie, 13 co opuścili ścieżki prawości, by chodzić mrocznymi drogami - 14 radością ich czynić nieprawość, ze zła, przewrotności się cieszą, 15 bo drogi ich pełne są fałszu i błądzą po swoich ścieżkach.
...zwłaszcza złej kobiety
16 Aby cię ustrzec przed cudzą żoną*, przed obcą, co mowę ma gładką, 17 co przyjaciela młodości rzuciła, Bożego przymierza niepomna. 18 Już dom jej ku śmierci się chyli, ku cieniom [Szeolu] jej droga: 19 każdy, kto idzie do niej, nie wraca, nie odnajdzie ścieżek życia.
Zyskasz błogosławieństwo
20 Dlatego będziesz iść drogą prawych, trzymać się ścieżek uczciwych; 21 gdyż ludzie prawi ziemię* posiądą, uczciwi rozmnożą się na niej; 22 nieprawych wygładzą z ziemi, z korzeniami wyrwie się przewrotnych.
Trzymaj się Boga!
Wezwanie
3 1 Synu mój, nie zapomnij mych nauk, twoje serce niech strzeże nakazów, 2 bo wiele dni i lat życia i pełnię ci szczęścia przyniosą: 3 Niech miłość i wierność cię strzeże; przymocuj je sobie do szyi, na tablicy serca je zapisz, 4 a znajdziesz życzliwość i łaskę w oczach Boga i ludzi.
Ufność w Bogu
5 Z całego serca Bogu zaufaj, nie polegaj na swoim rozsądku, 6 myśl o Nim na każdej drodze, a On twe ścieżki wyrówna.
Bojaźń Boża
7 Nie bądź mądrym we własnych oczach, Boga się bój, zła unikaj: 8 to ciału zapewni zdrowie, a pokrzepienie twym kościom.
Służba Boża
9 Czcij Pana [ofiarą] z twego mienia i pierwocinami całego dochodu, 10 a twoje spichrze napełnią się zbożem i tłocznie przeleją się moszczem.
Zdaj się na Boga
11 Upomnieniem Pańskim nie gardź, mój synu, nie odrzucaj ze wstrętem strofowań*. 12 Bowiem karci Pan, kogo miłuje, jak ojciec syna, którego lubi.
Wartość mądrości
Bezcenny skarb
13 Szczęśliwy, kto mądrość osiągnął, mąż, który nabył rozwagi: 14 bo lepiej ją posiąść niż srebro, ją raczej nabyć niż złoto, 15 zdobycie jej lepsze od pereł, nie równe jej żadne klejnoty.
Źródło dobra
16 W prawicy swej trzyma ona dni długie, w lewicy - bogactwo, pomyślność; 17 jej drogi drogami miłymi, ku szczęściu wiodą wszystkie jej ścieżki. 18 Dla tego, co strzeże jej, drzewem jest życia, a kto się jej trzyma - szczęśliwy. 19 Pan umocnił ziemię mądrością, niebiosa utwierdził rozumem. 20 Przez Jego wiedzę wytrysły odmęty, a rosę spuszczają obłoki.
Zapewnienie bezpieczeństwa
21 * Przezorności, rozwagi, strzeż, mój synu, niech one ci z oczu nie schodzą, 22 a życiem twej duszy się staną, wdzięczną ozdobą dla szyi. 23 I drogą swą pójdziesz bezpiecznie, bo noga się twoja nie potknie; 24 gdy spoczniesz*, nie zaznasz trwogi, zaśniesz, a sen twój będzie przyjemny. 25 Nagły strach cię nie przerazi ni klęska, gdy dotknie przewrotnych; 26 bo z tobą jest Pan, przed sidłem twą nogę ochroni.
Pouczenia społeczne
Miłość bliźniego
27 Pracownikom nie odmawiaj zapłaty, gdy masz możność działania*. 28 Nie mów bliźniemu*: «Idź sobie, przyjdź później, dam jutro» - gdy możesz dać zaraz. 29 Nie spiskuj przeciw bliźniemu, gdy mieszka przy tobie beztrosko. 30 Niesłusznie nie sprzeczaj się z nikim, o ile ci zła nie wyrządził.
Bóg karze za krzywdy
31 Nie zazdrość krzywdzicielowi, nie skłaniaj się ku jego drogom, 32 bo Pan się brzydzi przewrotnym, a z wiernymi obcuje przyjaźnie. 33 Przekleństwo Pańskie na domu występnego, On błogosławi mieszkanie uczciwych; 34 On się naśmiewa z szyderców, a pokornym udziela swej łaski. 35 Mądrzy dostąpią chwały, udziałem głupich jest hańba.
Zachęta do nabycia mądrości
Największy skarb
4 1 Słuchajcie, synowie, rad ojca, by poznać mądrość, zważajcie! 2 Udzielam wam cennej nauki: nie gardźcie mym pouczeniem, 3 bo i ja byłem synem u ojca, kochanym, jedynym dla matki, 4 a tymi słowami mnie uczył: «Niech będą w tym sercu zamknięte wskazania, strzeż mych nakazów, byś żył; 5 nabywaj mądrości, nabywaj rozwagi, nie zapominaj słów moich ust! 6 Nie gardź nią, bo ciebie ocali, ukochaj ją, będzie cię strzegła. 7 Podstawą mądrości: zdobywaj mądrość, za wszystko, co masz, mądrości nabywaj!* 8 Ceń ją, a czcią cię otoczy, okryje cię sławą, gdy ją posiądziesz; 9 włoży ci wieniec wdzięczny na głowę, obdarzy zaszczytną koroną».
Warto iść drogą mądrości
10 Posłuchaj, synu, przyjmij moje słowa, a życie się twoje przedłuży. 11 Poprowadzę cię drogą mądrości, ścieżkami prawości powiodę. 12 Gdy pójdziesz nią - kroki twe będą swobodne, i choćbyś biegł, nie potkniesz się. 13 Słuchaj nauki i nie gardź nią, strzeż jej, gdyż ona twym życiem.
Droga złych
14 Nie wstępuj na ścieżkę grzeszników, nie wchodź na drogę złych ludzi; 15 unikaj jej, na nią nie wkraczaj, omiń ją, odwróć się od niej! 16 Bo nie zasną, gdy czegoś nie zbroją, sen ich odleci, gdy nie zaszkodzą, 17 bo jedzą chleb nieprawości i piją wino przemocy. 18 Ścieżka prawych - to światło poranne, wschodzi - wzrasta aż do południa; 19 droga grzeszników jak gęsty mrok, nie wiedzą, o co się potkną.
Roztropność
20 Zważaj, synu, na moje słowa, do uwag mych nakłoń swe ucho; 21 niech one nie schodzą ci z oczu, przechowuj je pilnie w swym sercu; 22 bo życiem są dla tych, co je otrzymali, lekarstwem całego ich ciała. 23 Z całą pilnością strzeż swego serca, bo życie ma tam swoje źródło*. 24 Fałszu ust się wystrzegaj, od warg przewrotnych bądź z dala! 25 Twe oczy niech patrzą na wprost, przed siebie kieruj powieki. 26 Uważaj, gdzie krok masz postawić, i wszystkie twe drogi niech będą pewne. 27 Nie zbaczaj na lewo i prawo, odwróć swą nogę od złego!*
Cudzołóstwo a wierność
Cudza żona
5 1 Ku mojej mądrości zwróć się, mój synu, ku mojej rozwadze nakłoń swe ucho, 2 abyś zachował roztropność, twe usta niech strzegą rozsądku! 3 Bo miód wycieka z warg obcej*, podniebienie jej gładkie jak olej, 4 lecz w końcu będzie gorzka niby piołun i ostra jak miecz obosieczny. 5 Jej nogi zstępują ku śmierci, do Szeolu* zmierzają jej kroki, 6 byś nie ujrzał drogi życia, jej ścieżki wiją się niedostrzegalnie*.
Skutki cudzołóstwa
7 Więc teraz, mój synu, posłuchaj: nie odstępuj od moich pouczeń; 8 idź drogą swą od niej daleko, pod drzwi jej domu nie podchodź, 9 byś obcym swej sławy nie oddał, a lat swych okrutnikowi, 10 by z pracy twej inni nie tyli, by mienie twe nie szło w dom obcy. 11 Na końcu przyjdzie ci wzdychać, gdy ciało i siły wyczerpiesz. 12 Powiesz: «Nie cierpiałem upomnień - nauką wzgardziło moje serce, 13 nie dbałem na głos wychowawców, nie dawałem posłuchu nauczającym mnie; 14 o włos, a popadłbym w wielkie nieszczęście pośród rady i zgromadzenia».
Wierność małżeńska
15 Pij wodę z własnej cysterny*, tę, która płynie z twej studni. 16 Na zewnątrz mają bić twoje źródła? Tworzyć na placach strumienie? 17 Niech służy dla ciebie samego, a nie innym wraz z tobą; 18 niech źródło twe świętym* zostanie, znajduj radość w żonie młodości. 19 Przemiła to łania i wdzięczna kozica*, jej piersią upajaj się zawsze, w miłości jej stale czuj rozkosz! 20 Po cóż, mój synu, upajać się obcą i obejmować piersi nieznanej?
Nieprawość zgubą człowieka
21 Bo drogi ludzkie - przed oczyma Pana, On widzi wszystkie ich ścieżki. 22 Gdy grzesznym nieprawość owładnie, trzymają go więzy występku. 23 Umrze on z braku nauki, pobłądzi z ogromu głupoty.
Cztery przestrogi
Poręka
6 1 Gdy za bliźniego ręczyłeś, mój synu, gdy za obcego* ręką świadczyłeś - 2 słowami swych ust się związałeś, mową warg własnych jesteś schwytany. 3 Uwolnij się, uczyń to, synu, boś dostał się w ręce bliźniego: idź, biegnij* i na bliźniego nalegaj; 4 oczom swym zamknąć się nie daj, powiekom nie dozwól odpocząć; 5 jak gazela wyrwij się z ręki, jak ptaszek z potrzasku ptasznika.
Lenistwo
6 Do mrówki się udaj, leniwcze, patrz na jej drogi - bądź mądry: 7 nie znajdziesz u niej zwierzchnika ni stróża żadnego, ni pana, 8 a w lecie gromadzi swą żywność i zbiera swój pokarm we żniwa. 9 Jak długo, leniwcze, chcesz leżeć? A kiedyż ze snu powstaniesz? 10 Trochę snu i trochę drzemania, trochę założenia rąk, aby zasnąć: 11 a przyjdzie na ciebie nędza jak włóczęga i niedostatek - jak biedak żebrzący*.
Przewrotność
12 Człowiekiem nikczemnym jest i nicponiem: kto chodzi z kłamstwem na ustach, 13 oczyma strzela, szurga nogami, palcami swymi wskazuje; 14 a w sercu podstęp ukrywa, stale przemyśliwa zło, jest podnietą do kłótni. 15 Dlatego nagle zagłada nań przyjdzie: w mgnieniu oka zniszczony - i nieodwracalnie.
Przedmiot odrazy Pana
16 * Tych sześć rzeczy w nienawiści ma Pan, a siedem budzi u Niego odrazę: 17 wyniosłe oczy, kłamliwy język, ręce, co krew niewinną wylały, 18 serce knujące złe plany, nogi, co biegną prędko do zbrodni, 19 świadek fałszywy, co kłamie, i ten, kto wznieca kłótnie wśród braci.
Wierność przestrogom
20 Strzeż, synu, nakazów ojca, nie gardź nauką matki, 21 w sercu je wyryj na zawsze i zawieś sobie na szyi! 22 Gdy idziesz, niech one cię wiodą, czuwają nad tobą, gdy zaśniesz; gdy budzisz się - mówią do ciebie: 23 bo lampą jest nakaz, a światłem Prawo*, drogą do życia - upomnienie, nagana.
Niebezpieczeństwo cudzołóstwa
24 One cię strzegą przed złą kobietą, przed obcą, choć język ma gładki: 25 jej wdzięków niech serce twoje nie pragnie, powiekami jej nie daj się złowić, 26 bo nierządnicy wystarczy kęs chleba, zamężna zaś czyha na cenne życie*. 27 Czy schowa kto ogień w zanadrzu, by nie zajęły się jego szaty? 28 Czy kto pójdzie po węglach ognistych, a stóp nie poparzy? 29 Tak ten, kto idzie do żony bliźniego, kto jej dotknie, nie ujdzie karania. 30 Nie ma hańby dla tego, kto kradnie, by wnętrze napełnić, gdy głodny; 31 a siedmiokrotnie zwróci złapany , wszystko, co w domu ma, odda. 32 Lecz kto cudzołoży, ten jest niemądry: na własną zgubę to czyni. 33 Chłostę i wstyd on tu znajdzie, a jego hańba się nie zmaże: 34 bo zazdrość pobudza gniew męża, nie okaże litości w dniu pomsty, 35 na okup za winę nie spojrzy, dary odrzuci, choćbyś je mnożył.
Przeciw uwodzicielce
Przestroga dla młodzieńca
7 1 Synu, przestrzegaj słów moich, moje nakazy przechowuj u siebie! 2 Strzeż mych nakazów, byś żył, jak źrenicy oka - mych uwag. 3 Do palca je swego przymocuj, na tablicy serca je zapisz. 4 Mów do mądrości: «Ma siostro!»*, przyjaciółką nazywaj roztropność, 5 abyś się ustrzegł przed cudzą żoną, przed obcą, co mowę ma gładką.
Niebezpieczeństwo
6 Przez okno bowiem swego domu, przez kratę się przyglądałem, 7 ujrzałem wśród nieświadomych, poznałem pomiędzy chłopcami młodzieńca lekkomyślnego. 8 Przechodził ulicą obok narożnika, na drogę do domu jej wstąpił, 9 o zmroku, o późnej godzinie, pod osłoną nocnych ciemności.
Zasadzka
10 Oto kobieta wychodzi naprzeciw - strój nierządnicy, a zamiar ukryty, 11 wzburzona, nieopanowana, nie ustoi w domu jej noga: 12 to na ulicy, to na placu, na każdym rogu czatuje.
Pokusa
13 Chwyciła go i obejmuje, z bezczelną miną doń rzekła: 14 «Miałam złożyć ofiarę biesiadną*, dziś dopełniłam swych ślubów, 15 wyszłam tobie naprzeciw, zaczęłam cię szukać, znalazłam. 16 Kilimem swe łoże wysłałam, kobiercem wzorzystym z Egiptu, 17 swą pościel mirrą skropiłam, aloesem i cynamonem. 18 Chodź, pijmy rozkosz do rana, miłością się cieszmy, 19 bo mąż poza domem przebywa, udał się w drogę daleką: 20 wór pieniędzy zabrał ze sobą, ma wrócić na pełnię księżyca».
Upadek
21 Omamiła go długą namową, pochlebstwem swych warg go uwiodła; 22 podążył tuż za nią niezwłocznie, jak wół, co idzie na rzeź, jak jeleń związany powrozem*, 23 aż strzała przeszyje wątrobę; jak wróbel, co wpada w sidło, nieświadom, że idzie o życie.
Upomnienie
24 Teraz, synowie, słuchajcie mnie, zważajcie na słowa ust moich; 25 niechaj twe serce w jej stronę nie zbacza, po ścieżkach jej się nie błąkaj; 26 bo wielu raniła, strąciła ich wielu - a wszystkich zabiła. 27 Dom jej drogą jest do Szeolu: co w podwoje śmierci prowadzi.
Mądrość zaleca samą siebie
Nawoływanie Mądrości
8 1 Czyż Mądrość* nie nawołuje? nie wysila głosu Roztropność? 2 Na najwyższym szczycie, przy drodze, na rozstaju zasiada, 3 przy bramach, u wejścia do miasta, w przejściach głos swój podnosi: 4 «Odzywam się do was, mężowie, wzywam was, synowie ludzcy, 5 prostacy - mądrości się uczcie, nierozumni - nabierzcie rozsądku! 6 Słuchajcie, mówię rzeczy wzniosłe, z warg moich wychodzi prawość, 7 podniebienie me prawdę podaje, wstrętna mym wargom nieprawość. 8 Moje wszystkie mowy są słuszne - obcy mi fałsz i krętactwo - 9 dla rozumnych one wszystkie są jasne, prawe dla tych - co mądrość posiedli. 10 Nabądźcie moją naukę - nie srebro, raczej wiedzę - niż złoto najczystsze; 11 bo mądrość cenniejsza od pereł i żaden klejnot nie jest jej równy».
Zalety mądrości
12 Jam Mądrość - Roztropność mi bliska*, posiadam wiedzę głęboką. 13 Bojaźnią Pańską - zła nienawidzić. Nie znoszę dumy, złych dróg, wyniosłości ust przewrotnych. 14 Moja jest rada i stałość, moja - rozwaga, potęga*. 15 Dzięki mnie królowie panują, słusznie wyrokują urzędnicy. 16 Dzięki mnie rządzą władcy i wielmoże - rządcy prawowierni. 17 Tych kocham, którzy mnie kochają, znajdzie mnie ten, kto mnie szuka. 18 Bogactwo jest ze mną i sława, wspaniałe dobra i prawość; 19 mój owoc cenniejszy niż złoto, a plony niż srebro najczystsze. 20 Drogą prawości ja kroczę, ścieżkami sprawiedliwości, 21 by przyjaciół obsypać bogactwem i napełnić ich skarbce.
Towarzyszka Stwórcy
22 Pan mnie stworzył, swe arcydzieło, jako początek swej mocy, od dawna, 23 od wieków jestem stworzona, od początku, nim ziemia powstała. 24 Przed oceanem* istnieć zaczęłam, przed źródłami pełnymi wody; 25 zanim góry zostały założone, przed pagórkami zaczęłam istnieć; 26 nim ziemię i pola uczynił - początek pyłu na ziemi*. 27 Gdy niebo umacniał, z Nim byłam, gdy kreślił* sklepienie nad bezmiarem wód, 28 gdy w górze utwierdzał obłoki, gdy źródła wielkiej otchłani umacniał*, 29 gdy morzu stawiał granice, by wody z brzegów nie wyszły, gdy kreślił fundamenty pod ziemię. 30 Ja byłam przy Nim mistrzynią*, rozkoszą Jego dzień po dniu, cały czas igrając przed Nim, 31 igrając na okręgu ziemi, znajdując radość przy synach ludzkich.
Uwagi końcowe
32 Więc teraz, synowie, słuchajcie mnie, szczęśliwi, co dróg moich strzegą. 33 Przyjmijcie naukę i stańcie się mądrzy, pouczeń mych nie odrzucajcie! 34 Błogosławiony ten, kto mnie słucha, kto co dzień u drzwi moich czeka, by czuwać u progu mej bramy, 35 bo kto mnie znajdzie, ten znajdzie życie i uzyska łaskę u Pana; 36 kto mnie nie znajdzie, duszę swą rani, śmierć kocha każdy, kto mnie się wyrzeka.
Biesiada Mądrości
Zaproszenie gości
9 1 Mądrość zbudowała sobie dom i wyciosała siedem kolumn*, 2 nabiła zwierząt, namieszała* wina i stół zastawiła. 3 Służące wysłała, by wołały z wyżynnych miejsc miasta: 4 «Prostaczek niech do mnie tu przyjdzie». Do tego, komu brak mądrości, mówiła: 5 «Chodźcie, nasyćcie się moim chlebem, pijcie wino, które zmieszałam. 6 Odrzućcie głupotę i żyjcie, chodźcie drogą rozwagi!»
Wykluczenie od mądrości
7 Kto poucza szydercę, ściąga na siebie wzgardę, strofując nieprawego, sam sobie szkodzi*. 8 Nie strofuj szydercy, by cię nie znienawidził, strofuj mądrego, a będzie cię kochał. 9 Ucz mądrego, a stanie się mędrszy, oświeć mądrego, a zwiększy swą wiedzę.
Błogosławieństwo mądrości
10 Treścią* mądrości jest bojaźń Pańska, rozsądkiem - poznanie Świętego. 11 Dzięki mnie twe dni się pomnożą, lata życia będą ci dodane. 12 Pomagasz sobie, gdy jesteś rozumny, a gdyś szydercą, sam na tym ucierpisz.
Biesiada Głupoty
13 Niewiasta Głupota* ciągle się rzuca, Pustota niczego nie pojmie. 14 Przy bramie swego domu usiadła, na tronie*, na wyżynach w mieście, 15 by wołać na przechodzących drogą, na tych, co prosto idą swymi ścieżkami. 16 «Niech zboczy tu niedoświadczony» - odzywa się do tego, komu brak mądrości: 17 «Przyjemna jest woda kradziona, chleb [wzięty] skrycie jest smaczny». 18 Nie myśli się o tym, że tam bawią zmarli*, jej zaproszeni - w głębinach Szeolu.
SZCZEGÓŁOWE ZASADY POSTĘPOWANIA
PIERWSZY ZBIÓR NAUK MĄDROŚCI
10 1 Przysłowia Salomona. Mądry syn radością ojca, strapieniem matki syn głupi. 2 Bez pożytku są skarby źle nabyte, lecz sprawiedliwość wyrywa ze śmierci. 3 Prawego Pan nie zagłodzi, lecz odtrąci żądze nieprawych*. 4 Ręka leniwa sprowadza ubóstwo, ręka zaś pilnych wzbogaca. 5 Syn to mądry, co w lecie gromadzi, a kto prześpi czas żniwa, hańbą okryty. 6 Błogosławieństwa na głowie prawego, w ustach nieprawych przemoc się kryje. 7 Pamięć o prawym jest błogosławiona, a imię nieprawych zaginie*. 8 Mądry sercem przyjmie nakazy, upadnie, kto wargi ma nierozsądne. 9 Kto żyje uczciwie, żyje bezpiecznie, zdradzi się ten, kto szuka dróg krętych. 10 Kto okiem mruga - sprawia cierpienie, upadnie, kto wargi ma nierozsądne. 11 źródłem życia usta prawego, w ustach nieprawych przemoc się kryje. 12 Nienawiść wznieca kłótnię, miłość wszelki błąd ukrywa*. 13 Na wargach rozumnego jest mądrość, a kij - na grzbiecie tego, komu jej brak. 14 Mądrzy swą wiedzę gromadzą, usta głupiego grożą zniszczeniem*. 15 Majętność bogacza jest mocną warownią, zagładą nędzarzy ich własne ubóstwo. 16 Zapłatą prawego jest życie*, niegodziwiec zyskuje karę. 17 Kto strzeże karności, ten idzie* ku życiu, kto gardzi upomnieniem - ku zatracie. 18 Usta nieprawe nienawiść ujawnią, głupi, kto rozgłasza niesławę. 19 Nie uniknie się grzechu w gadulstwie, kto ostrożny w języku - jest mądry. 20 Język prawego jest srebrem wybornym, a serce złych mało co warte. 21 Wargi sprawiedliwego prowadzą* wielu, lecz głupcy umrą z nierozsądku. 22 Błogosławieństwo Pańskie wzbogaca, własny trud niczego tutaj nie doda*. 23 Radością głupiego - czyny haniebne, a męża rozważnego - mądrość. 24 Zło, którego się grzesznik boi, spadnie na niego, sprawiedliwi uzyskają to, czego pragną. 25 Gdy wicher zawieje - nie ma już grzesznika, lecz sprawiedliwego podstawy są wieczne. 26 Czym ocet dla zębów, a dym dla oczu, tym leniwy dla tych, którzy go wysłali. 27 Bojaźń Pańska dni pomnaża, krótkie są lata grzesznika. 28 Oczekiwanie uczciwych - radością, nadzieja bezbożnych przepadnie. 29 Pan oparciem ludzi prawych, dla czyniących nieprawość jest zgubą. 30 Sprawiedliwy nie runie na wieki, grzesznicy na ziemi nietrwali. 31 Niech mądrość wychodzi z ust prawych, język przewrotny będzie wyrwany. 32 Wargi prawe lubią, co [Bogu] miłe, a usta niewiernych - przewrotność.
11 1 Obrzydła dla Pana waga fałszywa, upodobaniem Jego - ciężarek uczciwy. 2 Przyszła wyniosłość - przyszła i hańba, u ludzi skromnych jest mądrość. 3 Uczciwość kieruje prawymi, a wiarołomnych zgubi ich nieprawość. 4 W dzień gniewu bogactwo jest bez pożytku, sprawiedliwość wyrywa ze śmierci. 5 Prawość niewinnego równa mu drogę, a zły przez swoją złość upada. 6 Sprawiedliwych ratuje ich prawość, żądza - pułapką nieprawych. 7 Nadzieja grzesznika znika przy śmierci, oczekiwanie przewrotnych przepada. 8 Sprawiedliwy - wyrwany z udręki, zamiast niego wpada w nią nieprawy. 9 Niegodziwy ustami chce zabić bliźniego, lecz przenikliwość prawych wybawia. 10 Cieszy się miasto, gdy prawi są szczęśliwi, a woła z radości, gdy giną nieprawi. 11 Błogosławieństwem prawych* wznosi się miasto, usta występnych je burzą. 12 Niemądry, kto bliźnim pogardza, lecz rozumny umie [o nim] milczeć*. 13 Obmówca chodząc wyjawia tajemnice, duch wierny zamilczy o sprawie. 14 Z braku rządów naród upada, wybawienie, gdzie wielki doradca. 15 Kto za drugiego ręczy, w zło wpadnie, kto poręczać nie lubi - bezpieczny. 16 Sławy dostąpi urocza kobieta*, do majątku dochodzą odważni. 17 Miłosierny dobrze czyni sobie, a okrutnik dręczy samego siebie. 18 Nieprawy otrzyma zysk zawodny, pewna nagroda dla siewcy prawości. 19 Mąż prawy zmierza do życia, kto zaś goni za grzechem - do śmierci. 20 Obrzydłe dla Pana są serca przewrotne, On tych miłuje, których droga prawa. 21 Na pewno* zło nie ujdzie bezkarnie, a potomstwo prawych ocaleje. 22 [Czym] w ryju świni złota obrączka, [tym] piękna kobieta, ale bez rozsądku. 23 Pragnieniem prawych jest tylko dobro, oczekiwaniem złych ludzi jest gniew. 24 Jeden jest hojny, a stale bogaty, a nad miarę skąpy zmierza do nędzy. 25 Człowiek uczynny dozna nasycenia, obfitować będzie, kto [bliźnich] napoi. 26 Naród przeklina kryjących swe zboże, błogosławi zaś tych, co je sprzedają. 27 Kto dobrze czyni - pragnie łaski [Boga], kto dąży do zła - ono go dosięgnie. 28 Kto ufa bogactwu - upadnie, jak liście zazielenią się prawi. 29 Kto dom swój niepokoi - wiatr odziedziczy, a głupiec będzie sługą mądrego. 30 Drzewo życia - owocem prawego, człowiek mądry ludzi zjednywa. 31 Jeśli prawego zapłata w podziemiu*, tym więcej grzesznika i niegodziwego.
12 1 Kto napomnienie lubi, kocha mądrość, kto nagan nie znosi, jest głupi. 2 Dobry znajdzie łaskę u Pana, człowiek o złych zamiarach - potępienie*. 3 Nieprawością nikt się nie utwierdzi, a korzeń prawych się nie poruszy. 4 Koroną męża jest dzielna żona, a próchnicą jego kości - bezwstydna. 5 Sprawiedliwych zamiary uczciwe, zamysły nieprawych podstępne. 6 Słowa niewiernych - zasadzką na cichych*, usta rzetelnych są dla nich ratunkiem. 7 Powaleni nieprawi - przepadli, a stoi dom sprawiedliwych. 8 Doznaje pochwał człowiek za rozwagę, przewrotny będzie w pogardzie. 9 Lepiej być prostym, ale mieć pracę*, niż pysznić się nie mając chleba. 10 Prawy uznaje potrzeby swych bydląt, a serce nieprawych okrutne. 11 Kto ziemię uprawia, nasyci się chlebem, kto ściga ułudy - z rozumu obrany. 12 Występny w złu szuka ostoi*, sprawiedliwych korzeń jest bezpieczny*. 13 Z winy swych ust nieprawy w potrzasku, mąż prawy uniknie nieszczęścia. 14 Każdy się syci* owocem swych ust, czyn rąk człowieka odda mu zapłatę. 15 Głupi uważa swą drogę za słuszną, ale rozważny posłucha rady. 16 Głupi swój gniew objawia od razu, roztropny ukryje obelgę. 17 Prawdomówny mówi, co słuszne, a świadek fałszywy - oszustwo. 18 Nierozważnie mówić - to ranić jak mieczem, a język mądrych - lekarstwem. 19 Prawdomówny język trwa wieki, a chwilkę - język kłamliwy. 20 W sercu knujących zło - podstęp, u doradzających pokój - radość. 21 Nie spotka zło żyjących uczciwie, ale u grzesznych pełno nieszczęścia. 22 Wstrętne dla Pana są usta kłamliwe, lecz w prawdomównych ma upodobanie. 23 Rozumny swą wiedzę ukrywa*, serce niemądrych głosi głupotę. 24 Ręka gorliwych zdobędzie władzę, a leń pracować musi pod batem. 25 Smutek przygnębia serce człowieka, rozwesela je dobre słowo. 26 Sprawiedliwy od innych* szczęśliwszy, droga niewiernych prowadzi do zguby. 27 Lenistwo nie złowi zwierzyny, ludzka pilność - cennym bogactwem. 28 Na drodze prawości jest życie, kroczenie po niej jest nieśmiertelnością*.
13 1 Syn mądry miłuje karcenie*, naśmiewca nie słucha nagany. 2 Z owocu swych ust spożywa się dobro, a gwałtem się sycą przewrotni*. 3 Kto ust swych strzeże - ten strzeże życia, kto usta rozwiera - zgubi sam siebie. 4 Serce leniwego czeka bez skutku, a pilnych zamiary stale się spełniają. 5 Prawy się brzydzi słowem przewrotnym, źle i haniebnie czyni występny*. 6 Prawość strzeże dróg niewinnego - a grzeszników powala nieprawość. 7 Jeden udaje bogacza - nie mając niczego, [inny] udaje nędzarza - a opływa w dobra. 8 Bogactwo okupem za życie człowieka, lecz tyran pogróżek nie słucha*. 9 Wesoło błyszczy światło sprawiedliwych, a lampa niewiernych przygasa. 10 Skutkiem pychy* stale są kłótnie, u szukających rady jest mądrość. 11 Przepadnie bogactwo podstępnie zagarnięte, a krok za krokiem zdobywane - rośnie. 12 Przewlekłe czekanie jest raną dla duszy, ziszczone pragnienie jest drzewem życia. 13 Kto gardzi nakazem, ten szkodę ponosi, nagrodę otrzyma, kto rozkaz szanuje*. 14 Nauka mądrego jest źródłem życia, by sideł śmierci uniknąć. 15 Prawdziwy rozum zjednywa życzliwość, droga wiarołomnych niestała. 16 Roztropny czyni wszystko z rozwagą, a dureń ujawnia głupotę. 17 Poseł nikczemny wtrąca w niedolę, wierny posłaniec - lekarstwem. 18 W biedzie jest i hańbie, kto gardzi karnością, we czci zaś - kto strzeże upomnień. 19 Spełnione pragnienie ukoi duszę, wstrętne głupiemu - od zła się odwrócić. 20 Kto z mądrym przestaje - nabywa mądrości, towarzysz głupców poniesie szkodę. 21 Nieszczęście pędzi za grzesznikami, a szczęście nagrodą dla prawych. 22 Mąż dobry zostawi dziedzictwo wnukom, dobrym przypadnie majątek grzeszników. 23 Świeża uprawa* ubogich da wiele żywności, majątek niszczeje bezprawiem*. 24 Nie kocha syna, kto rózgi żałuje, kto kocha go - w porę go karci. 25 Mąż prawy ma w bród pożywienia, żołądek niewiernych głód cierpi.
14 1 Najmędrsza z niewiast* dom sobie buduje, własnoręcznie go niszczy głupota. 2 W prawości żyje, kto boi się Pana, człowiek dróg krętych Nim gardzi*. 3 W ustach głupiego rózga na jego pychę, a wargi mądrych osłonią ich samych. 4 Gdzie wołów brakuje - tam żłób jest pusty, dzięki mocy wołów plon jest obfity. 5 Prawdomówny świadek nie kłamie, kłamstwa szerzy świadek fałszywy. 6 Szyderca próżno szuka mądrości, rozumny łatwo nabędzie wiedzę. 7 Od człowieka głupiego się odsuń: rozumnych warg tam nie znajdziesz. 8 Mądrością rozumnego - poznanie swej drogi, zwodzenie siebie - głupotą niemądrych. 9 Głupców zwodzi występek*, u sprawiedliwych jest łaska. 10 Serce zna własną swą gorycz, obcy nie dzieli jego radości. 11 Rozwali się dom niewiernych, a prawych namiot zakwitnie. 12 Jest droga, co komuś zdaje się słuszną, lecz w końcu prowadzi do zguby*. 13 Serce się smuci i w śmiechu, a boleść jest końcem radości. 14 Niewierne serce z postępków swych rade, jak z czynów swoich* człowiek uczciwy. 15 Wszystko, co mówią, przyjmuje niemądry, a człowiek rozumny na kroki swe zważa*. 16 Mądry się boi, od złego ucieka, a głupi się unosi, czuje się pewnym. 17 Człowiek porywczy popełnia głupstwa, a przebiegły jest znienawidzony. 18 Udziałem łatwowiernych - głupota, umiejętność wieńczy rozumnych*. 19 Przed dobrymi źli chylą czoła, a występni u bram sprawiedliwego. 20 Ubogi niemiły nawet najbliższemu, a bogacz ma wielu przyjaciół. 21 Kto bliźnim gardzi - ten grzeszy, szczęśliwy - kto z biednym współczuje*. 22 Czyż ci, co knują zło, nie błądzą? Miłość i wierność dla tych, co mają dobre zamiary. 23 Każdy trud przynosi zyski, gadulstwo - jedynie biedę. 24 Umiejętność jest wieńcem mądrych, koroną niemądrych - głupota. 25 Świadek prawdomówny ratuje ludzi, oszustwo rozszerza kłamstwa. 26 W bojaźni Pana jest pewna nadzieja, dla synów swoich jest On ucieczką. 27 źródłem życia jest bojaźń Pańska, by sideł śmierci uniknąć. 28 Chwała to króla, gdy naród liczny, ubytek ludu - to zguba władcy. 29 Łagodny - w rozwagę bogaty, porywczy ujawnia głupotę. 30 Życiem dla ciała jest serce spokojne, próchnieniem kości jest namiętność. 31 Kto ciemięży ubogiego, lży jego Stwórcę, czci Go ten, kto się nad biednym lituje*. 32 Przez złość swoją runął niewierny, a prawy przy śmierci bezpieczny*. 33 W sercu rozumnym jest mądrość, i pośród głupców powinna być znana. 34 Sprawiedliwość wywyższa naród, a czyn haniebny pomniejsza narody. 35 Rozsądnemu słudze król jest przychylny, a gniew budzi [sługa] bezecny.
15 1 Odpowiedź łagodna uśmierza zapalczywość, słowo raniące pobudza do gniewu. 2 Z ust mądrych ludzi wiedza się sączy, usta niemądrych zioną głupotą. 3 Na każdym miejscu są oczy Pańskie: dobrych i złych wypatrują. 4 Drzewem życia jest język łagodny, złamaniem na duchu - przewrotny. 5 Głupi pogardza napomnieniem ojca, kto rad przestrzega - mądrzeje. 6 W domu prawego wielki dostatek, a w zyskach grzesznika niepokój. 7 Wargi mądrego szerzą mądrość, lecz serce głupich niestałe. 8 Ofiara występnych obrzydła dla Pana, upodobaniem Jego są modły uczciwych*. 9 Droga grzesznika obrzydła dla Pana, kocha On miłośnika prawości. 10 Dla odstępcy od drogi surowa jest kara*, kto karcenia nie znosi, ten umrze. 11 Szeol i Otchłań są jawne dla Pana, o ileż bardziej serca synów ludzkich. 12 Szyderca nie lubi upomnień, do ludzi mądrych nie chodzi. 13 Serce radosne twarz rozwesela, gdy smutek w sercu, i duch przygnębiony. 14 Serce rozważne szuka mądrości, usta niemądrych sycą się głupotą. 15 Wszystkie dni są złe dla nieszczęśliwego, serce szczęśliwe to uczta wieczysta. 16 Lepiej mieć mało - z bojaźnią Pańską, niż z niepokojem - wielkie bogactwo*. 17 Lepsze jest trochę jarzyn z miłością, niż tłusty wół z nienawiścią. 18 Człowiek gniewliwy wznieca kłótnie, a cierpliwy spory łagodzi. 19 Jak żywopłot z ciernia, tak droga leniwych, ścieżka uczciwych jest wyrównana. 20 Mądry syn radością ojca, a matką gardzi syn głupi. 21 Niemądry głupotą się cieszy, rozumny idzie prawą drogą. 22 Brak rady unicestwia zamiary*, udają się one, gdzie wielu doradców. 23 Odpowiedź ust własnych cieszy człowieka, jak miłe jest zdanie stosowne! 24 Dla mądrego droga życia - w górę, by uniknąć Szeolu, co w dole*. 25 Pan rozwala dom pysznych, a miedzę wdowy utwierdza. 26 Obrzydłe są Panu złe plany, lecz dobre słowa są czyste. 27 Burzy się dom przez zyski nieprawe, żyć będzie, kto darów* nie znosi. 28 Prawe serce rozważa odpowiedź*, złością buchają usta występnych. 29 Od nieprawych jest Pan daleko, modlitwy prawych On słyszy. 30 Jasne oczy radują serce, radosna nowina odświeża kości. 31 Ucho posłuszne zbawiennej radzie pomiędzy mędrcami przebywa. 32 Odrzucić wskazówki - to sobą pogardzić, zdobywa się mądrość - słuchaniem uwag. 33 Bojaźń Pańska jest szkołą mądrości, pokora poprzedza sławę.
16 1 Człowiecze są zamysły serca, odpowiedź języka od Pana*. 2 W oczach człowieka czyste* są wszystkie jego drogi, lecz Pan osądza duchy. 3 Powierz Panu swe dzieło, a spełnią się twoje zamiary. 4 Wszystko celowo uczynił Pan, także grzesznika na dzień nieszczęścia*. 5 Obrzydłe Panu serce wyniosłe, z pewnością karania nie ujdzie*. 6 Miłość i wierność gładzą winę, bojaźń Pańska ze złych dróg sprowadza. 7 Gdy drogi człowieka są miłe Panu, pojedna On z nim nawet wrogów. 8 Lepiej mieć mało żyjąc sprawiedliwie, niż niegodziwie mieć wielkie zyski. 9 Serce człowieka obmyśla drogę, lecz Pan utwierdza kroki. 10 Na wargach królewskich wyrocznia: jego usta w sądzie nie błądzą*. 11 Waga i szala to sprawa* Pana, Jego dzieło - ciężarki we worku. 12 Obrzydłe królom działanie nieprawe, bo tron się opiera na sprawiedliwości. 13 Prawe usta królowi są miłe, uczciwie mówiących on kocha. 14 Gniew króla to zwiastun śmierci, uśmierzy go człowiek rozumny. 15 W pogodnym obliczu króla jest życie, jego łaska jak chmura deszczowa na wiosnę. 16 Raczej mądrość nabywać niż złoto, lepiej mieć rozum - niż srebro. 17 Unikać złego - to droga prawych, chroni życie, kto czuwa nad drogą. 18 Przed porażką - wyniosłość, duch pyszny poprzedza upadek. 19 Lepiej być skromnym pośród pokornych, niż łupy dzielić z pysznymi. 20 Znajdzie szczęście - kto zważa na przykazanie, kto Panu zaufał - szczęśliwy. 21 Kto sercem* mądry, zwie się rozumnym, a słodycz warg wiedzę pomnoży. 22 Rozum źródłem życia dla tych, co go mają, głupota - karą dla niemądrych. 23 Od serca mądrego i usta mądrzeją, przezorność na wargach się mnoży. 24 Dobre słowa są plastrem miodu, słodyczą dla gardła, lekiem dla ciała. 25 Jest droga, co komuś zdaje się słuszna, a w końcu prowadzi do zguby*. 26 Głód robotnika pracuje dla niego, bo przymuszają go usta*. 27 Człowiek nieprawy zło gotuje, i ogień mu płonie na wargach. 28 Człowiek podstępny wznieca kłótnie, plotkarz poróżnia przyjaciół. 29 Gwałtownik zwodzi bliźniego, prowadzi na drogę niedobrą. 30 Kto oczy zamyka, podstęp obmyśla*, kto wargi zaciska, dokonał zbrodni. 31 Siwy włos ozdobną koroną: na drodze prawości się znajdzie. 32 Cierpliwy jest lepszy niż mocny, opanowany - od zdobywcy grodu. 33 We fałdy sukni wrzuca się losy*, ale Pan sam rozstrzyga.
17 1 Lepszy jest suchy kęs chleba w spokoju niż dom pełen biesiad kłótliwych. 2 Sługa rozumny weźmie górę nad bezecnym synem i z braćmi posiądzie dziedzictwo. 3 Dla srebra - tygiel, dla złota - piec, a dla serc probierzem jest Pan. 4 Nikczemnik zważa na wargi nieprawe, oszust słucha języka przewrotnych. 5 Kto drwi z ubogiego, znieważa jego Stwórcę, kto cieszy się z klęski, nie ujdzie karania. 6 Koroną starców - synowie synów, a chlubą synów - ojcowie. 7 Nie przystoi głupcowi mowa wytworna, tym mniej możnemu - warga kłamliwa. 8 Dla dającego - dar kamieniem szczęścia*: gdziekolwiek się zwróci, ma powodzenie. 9 Kto szuka miłości, cudzy błąd tai*; kto sprawę rozgłasza, poróżnia przyjaciół. 10 Nagana głębiej działa na mądrego niżeli na głupiego sto batów. 11 Zły szuka jedynie buntu, lecz zwiastun nieszczęścia będzie mu posłany. 12 Raczej spotkać niedźwiedzicę, co straciła małe, niżeli głupiego z jego głupotą. 13 Kto złem za dobre odpłaca, temu zło nie ustąpi z domu. 14 Kłótnię zaczynać to dać upust wodzie, nim spór wybuchnie - uciekaj! 15 Kto uwalnia łotra i kto skazuje niewinnych: Pan do obu czuje odrazę. 16 Po cóż pieniądze w ręku głupiego? Brak mu rozumu, by nabyć mądrości. 17 Przyjaciel kocha w każdym czasie, a bratem się staje w nieszczęściu*. 18 Niemądry jest ten, kto daje porękę i kto przysięgą ręczy za bliźniego. 19 Kto lubi kłótnie, grzech lubi, kto podwyższa bramę*, szuka zagłady. 20 Szczęścia nie zazna serce przewrotne, w zło wpada - kto przewrotny w języku. 21 Kto zrodził głupca*, wiele ma zmartwień, nie cieszy się ojciec nicponia. 22 Radość serca wychodzi na zdrowie, duch przygnębiony wysusza kości. 23 Niegodziwiec dar bierze z zanadrza, by ścieżki prawa naginać*. 24 Przed rozumnego obliczem jest mądrość, lecz oczy głupiego na krańcach ziemi*. 25 Zmartwieniem ojca syn niemądry, goryczą - swej rodzicielki. 26 Dla sprawiedliwego i kara grzywny niedobra, zbić rózgą zacnego to przeciw prawości*. 27 Rozsądek posiadł, kto w słowach oszczędny, kto spokojnego ducha - roztropny. 28 I głupi, gdy milczy, wydaje się mądrym, kto wargi zamyka - bezpieczny.
18 1 Za żądzą idzie* odludek i z każdą radą wojuje. 2 Głupi nie lubi się zastanawiać, lecz tylko swe zdanie przedstawić. 3 W ślad za występnym idzie pogarda, wraz z godnym pogardy - hańba. 4 Słowa ust ludzkich są wodą głęboką, potokiem obfitym jest źródło mądrości. 5 Niedobrze winnego popierać, krzywdząc prawego w sądzie*. 6 Wargi głupiego prowadzą do kłótni, jego usta wołają o razy. 7 Usta głupiego są jego zgubą, a wargi - pułapką na jego życie. 8 Słowa donosiciela są jak smaczne kąski: zapadają do głębi wnętrzności. 9 Nawet ten, kto w pracy opieszały, jest bratem niszczyciela. 10 Potężną twierdzą jest imię Pana, tam prawy się schroni. 11 Majętność bogacza jest mocną warownią, murem wysokim w jego mniemaniu. 12 Przed upadkiem serce ludzkie się wynosi, lecz pokora poprzedza sławę. 13 Odpowiedzieć, nim się wysłucha, uchodzi za głupotę i hańbę. 14 Duch ludzki zniesie chorobę, lecz złamanego ducha któż dźwignie? 15 Serce rozumne zdobywa wiedzę, a ucho mądrych dąży do wiedzy. 16 Dar człowieka toruje mu drogę* i do możnych go prowadzi. 17 Pierwszy ma rację w swej sprawie, lecz przyjdzie przeciwnik i poprawi go*. 18 Losem łagodzi się spory i rozstrzyga pomiędzy możnymi*. 19 Brat obrażony - trudniejszy do zdobycia niż miasto warowne, a kłótnie - jak zawory w twierdzy*. 20 Owocem ust nasyci człowiek wnętrze, pożywi się plonami swych warg. 21 Życie i śmierć są w mocy języka, [jak] kto go lubi [używać], tak i spożyje zeń owoc. 22 Kto znalazł żonę - dobro znalazł i zyskał łaskę u Pana*. 23 Płaczliwie prosi ubogi, a bogacz twardo go zbywa. 24 Na bliźnich polegać - to siebie zgubić, czasem przyjaciel przylgnie nad brata.
19 1 Więcej wart biedak, co żyje uczciwie, niż głupiec o ustach kłamliwych. 2 I gorliwość niedobra przy braku rozwagi, błądzi, kto biegnie za prędko. 3 Głupota człowieka niszczy mu drogę, a serce na Pana się gniewa. 4 Bogactwo zyskuje wielu przyjaciół, biednego opuszcza najbliższy. 5 Fałszywy świadek nie ujdzie karania, kto kłamstwem oddycha, nie zdoła się wymknąć. 6 Wielu schlebia możnemu, każdy jest bliski temu, kto daje. 7 Biedaka* wszyscy bracia nie lubią, tym bardziej najbliżsi stronią od niego; on szuka słów - ale ich nie ma. 8 Kto nabywa mądrość - ten siebie kocha, kto strzeże rozwagi - ten dobro zdobędzie*. 9 Fałszywy świadek nie ujdzie karania, zginie - kto kłamstwem oddycha*. 10 Nie przystoi głupiemu opływać w rozkosze, tym bardziej słudze - kierować panami. 11 Rozważny człowiek nad gniewem panuje, a chwałą jego - zapomnienie uraz*. 12 Jak ryk lwa, tak zagniewanie króla, jego życzliwość jak rosa na trawie. 13 Strapieniem dla ojca - syn głupi, a rynną wciąż cieknącą - kłótliwa kobieta. 14 Dom i bogactwo dziedzictwem po przodkach, lecz żona rozsądna darem od Pana. 15 Lenistwo pogrąża w ospałość, głód cierpi dusza niedbała. 16 Strzec przykazań to chronić swe życie, kto gardzi powagą*, zginie. 17 Pożycza [samemu] Panu - kto dla biednych życzliwy, za dobrodziejstwo On mu nagrodzi. 18 Ćwicz syna, dopóki jest nadzieja, nie unoś się aż do skrzywdzenia go. 19 Za mocny gniew należy się grzywna, a chcąc go wyrwać, jeszcze go wzmożesz*. 20 Posłuchaj rady, przyjmij naukę, abyś był mądry w przyszłości. 21 Wiele zamierzeń jest w sercu człowieka, lecz wola Pana się ziści. 22 Bezczynność człowieka jest jego wyrzutem, od nierzetelnego lepszy jest ubogi*. 23 Bojaźń Pańska prowadzi do życia: klęska nawiedzi tego, kto lubi spać długo*. 24 Leniwy wyciągnie rękę do misy*, ale do ust jej nie doprowadzi. 25 Zbij szydercę - a prosty zmądrzeje, upomnij mądrego - a nabędzie karności. 26 Kto ojca znieważa, a matkę wypędza, jest synem bezecnym, zhańbionym. 27 Zaprzestań, synu słuchać pouczeń, a zbłądzisz bez słów rozsądku. 28 Świadek bezecny drwi sobie z prawości, usta występne grzech pożerają. 29 Dla szyderców gotowe są baty, a chłosta na plecy głupiego.
20 1 Szydercą jest wino, swarliwą - sycera, każdy, kto tutaj błądzi, niemądry. 2 Jak ryk lwa - tak zapalczywość króla, kto go rozgniewa, życie naraża. 3 Zaprzestać sporu - zaszczytem dla męża, bo każdy, kto głupi, wybucha. 4 Nie pracuje leniwy w jesieni, więc w żniwa darmo szuka plonu. 5 Głęboką wodą plan w sercu człowieka, czerpie z niej człowiek przemyślny. 6 Dobrocią swą chełpi się wielu, lecz męża pewnego któż znajdzie? 7 Sprawiedliwy w prawości swej żyje, szczęśliwe po nim są dzieci. 8 Gdy król zasiada na tronie sędziowskim - wszelkie zło rozprasza spojrzeniem*. 9 Kto powie: «Ustrzegłem czystości serca, wolny jestem od grzechu»?* 10 Dwojakie ciężarki i miara podwójna - obydwu Pan nie znosi. 11 Już chłopca można poznać po zachowaniu, czy prawe i czyste będą jego czyny. 12 I ucho, co słyszy, i oko, co widzi, oba są dziełem Pana. 13 Nie kochaj spania, byś nie zubożał, miej oczy otwarte - nasycisz się chlebem. 14 «Marne, marne», krzyczy nabywca, lecz po odejściu [z nabytku] się chwali. 15 Jest złoto i obfitość pereł, lecz wargi rozumne - to rzecz drogocenna. 16 Zabierz mu suknię, bo ręczy za obcych, za nieznajomego - weź zastaw! 17 Chleb oszustwa miły jest człowiekowi, lecz potem usta napełni kamieniem. 18 Na radzie ustalisz plany, wojnę prowadź roztropnie. 19 Obmówca wyjawia sekrety, zatem nie obcuj z gadułą! 20 Temu, kto ojcu i matce złorzeczy, w noc ciemną lampa zagaśnie. 21 Dziedzictwo w początku pospiesznie zgarnięte na końcu jest bez błogosławieństwa. 22 Nie mów: «Za zło się odpłacę». Zdaj się na Pana: On cię wybawi. 23 Wstrętne dla Pana dwojakie ciężarki, i waga fałszywa - niedobra*. 24 Pan kieruje krokami człowieka, jakżeby człowiek pojął własną drogę? 25 Pułapką ludzi - pochopne: «Dar [Bogu]», a namyślają się dopiero po ślubach. 26 Król mądry rozpędza zbrodniarzy i koło* na nich sporządza. 27 Lampą Pańską jest duch człowieka: on głębię wnętrza przenika. 28 Łaskawość i stałość są strażą króla, tron oparty jest na łaskawości. 29 Rozmach jest chlubą młodzieży, ozdobą starców - siwizna. 30 Pręgi, rany leczą zło, a razy - głębie wnętrzności.
21 1 Serce króla w ręku Pana jak płynąca woda, On zwraca je, dokąd [sam] chce. 2 Każdego droga zdaje mu się prawa, lecz Pan osądza* serca. 3 Postępowanie uczciwe i prawe milsze Panu niż krwawa ofiara*. 4 Dumne oczy i serce nadęte, [ta] pochodnia występnych jest grzechem*. 5 Zamiary pracowitego [przynoszą] zysk, a wszystkich śpieszących się - biedę. 6 Gromadzenie skarbów językiem kłamliwym, to wiatr ścigany - szukanie śmierci. 7 Przemoc występnych porwie ich samych, bo nie chcą strzec prawości. 8 Kręta droga zbrodniarza, niewinny działa z prawością. 9 Lepsze mieszkanie w kącie dachu* niż żona swarliwa i dom obszerny*. 10 Dusza grzesznika pożąda zła, w jego oczach bliźni nie znajduje łaski. 11 Gdy karzą szydercę, mądrzeje prostaczek, gdy uczą mądrego, on wiedzę zdobywa. 12 Sprawiedliwy [Bóg] myśli o domu zbrodniarza, w nieszczęście wtrąca nieprawych*. 13 Kto uszy zatyka na krzyk ubogiego, sam będzie wołał bez skutku. 14 Dar potajemny uśmierza gniew, a złość największą - podarek w zanadrzu. 15 Cieszy się prawy z czynów uczciwych, są one postrachem dla ludzi nieprawych. 16 Kto zbacza z drogi rozwagi, odpocznie w towarzystwie cieni*. 17 Popada w nędzę, kto lubi hulanki, nie wzbogaci się, kto lubi oliwę i wino*. 18 Okupem prawego - odstępca, niewierny - zamiast prawego*. 19 Lepiej mieszkać w pustyni niż z żoną kłótliwą, mrukliwą. 20 Cenny skarb i oliwa w domu mądrego, a głupiec je marnotrawi. 21 Kto szuka prawości, dobroci, ten znajdzie życie, <powodzenie> i chwałę. 22 Mądry się wdarł do miasta siłaczy i zniszczył moc, której ufali. 23 Strzegąc swych ust i języka, chroni się życie przed uciskami. 24 Pyszałek, samochwał: nazywany szydercą działa z nadmiaru swej pychy. 25 Pragnienie uśmierca leniucha, bo jego rękom nie chce się pracować. 26 On tylko pożąda dzień cały, a prawy udziela - nie szczędzi. 27 Obrzydła ofiara występnych, tym bardziej złożona w złej myśli. 28 Zginie świadek fałszywy, kto [umie] słuchać, może ciągle mówić. 29 Niewierny ma upór na twarzy, a prawy umacnia swe drogi. 30 Nie ma mądrości ani rozumu, ni rady* przeciwko Panu. 31 Na dzień bitwy osiodła się konia, ale zwycięstwo zależy od Pana.
22 1 Lepszy szacunek niż wielkie bogactwo, lepsze uznanie niż srebro i złoto. 2 Spotykają się* bogacz i nędzarz - Pan obydwu jest Stwórcą. 3 Rozważny zło widzi i odwraca się, nierozważni tam idą - i szkodę ponoszą. 4 Owocem pokory jest bojaźń Pańska, bogactwo, szacunek i życie. 5 Ciernie, sidła na drodze złoczyńcy, kto życia strzeże, ten od nich jest z dala. 6 Wdrażaj chłopca w prawidła jego drogi, a nie zejdzie z niej i w starości. 7 Ubogimi kieruje bogaty, sługą wierzyciela jest dłużnik. 8 Kto sieje zło, zbiera nieszczęście, kij jego gniewu przepadnie. 9 Błogosławiony, czyj wzrok miłosierny, bo chlebem dzieli się z biednym*. 10 Przepędź szydercę, a kłótnia ustąpi, ucichnie zatarg i potwarz. 11 Kto* kocha czystych sercem, kto ma wdzięk na wargach - przyjacielem króla. 12 Oczy Pana strzegą rozsądku, a niweczą mowy wiarołomcy. 13 Leniwy mówi: «Lew jest na drodze: zginę na środku ulicy». 14 Usta żon cudzych są dołem głębokim: na kogo Pan się gniewa, ten tam wpadnie. 15 W sercu chłopięcym głupota się mieści, rózga karności wypędzi ją stamtąd. 16 Uciskać biedaka - to jego bogacić, bogacza wspierać - to wtrącać go w biedę*.


Przypisy

1,2 - Idzie o praktyczne zdobycie mądrości, polegającej na cnotliwym postępowaniu.
1,7 - Bogobojność jest jedną z istotnych cech praktycznej mądrości. Istotną cechą "głupca" jest odrzucenie religijnej moralności (por. Prz 14,1).
1,11 - Inni tłum.: "na krew".
1,20 - Uosobienie mądrości naśladującej proroków w ich sposobie nauczania.
1,28 - Por. Jr 11,11; Oz 5,6.
2,1 - Mądrość człowieka, równoznaczna z cnotliwym postępowaniem, jest darem Bożym (por. Prz 2,6), ale do jej przyjęcia musi się człowiek przygotować rzetelną pracą nad sobą.
2,8 - Tłum. przypuszczalne.
2,16 - Małżeństwo było rzeczą świętą i wzorem przymierza Izraela z Bogiem. Obowiązywała tu wierność. Stąd częste przestrzegania przed niewiernością (por. Prz 5,2-23).
2,21 - Sens: przyszłość należy do sprawiedliwych. Por. Ps 37[36],11 i jedno z ośmiu błogosławieństw: Mt 5,5.
3,11 - Nieszczęścia często oczyszczają i przygotowują do ściślejszego połączenia z Bogiem (por. Hi 1-2; Hi 33,16-30; Hi 42,7-17; Hbr 12,5-13; Ap 3,19).
3,21 - Przestawiono stychy wiersza.
3,24 - Wg LXX.
3,27 - Inni popr.: "Nie odmawiaj dobra temu, kto cię o nie prosi". Wlg: "Nie zabraniaj dobrze czynić temu, który może".
3,28 - Dla Hebrajczyków początkowo bliźnim był ktoś z bliskich. Tu słowo to ma znaczenie ogólne, znaczy: "ktoś inny niż ty" (por. Prz 6,1.3.29; Prz 27,17).
4,7 - Sens: nabycie mądrości, czyli cnoty, wymaga ofiary.
4,23 - Wobec nieznajomości nagrody i kary po śmierci, pomyślność oceniano jako główną zapłatę za dobre życie.
4,27 - Wlg dodaje: "Bo drogi, które są po prawej stronie, zna Pan, a przewrotne są te, które są po lewej stronie. A On prostymi uczyni biegi twoje i drogi twoje w pokoju poprowadzi".
5,3 - Por. Prz 2,16. Zwraca się dzisiaj uwagę na podwójne znaczenie cudzołożnicy w Prz 1-9, ukazuje się jako symbol kultu pogańskiego, o czym często mówili prorocy (por. Oz 1-3; Jr 2,1n.20-24; Ez 23).
5,5 - Szeol jest równoznaczny ze śmiercią w znaczeniu teologiczno-moralnym: stan kary za złe życie, poza swoim znaczeniem lokalnym (por. Prz 5,9-14).
5,6 - Inni popr.: "ona nie dostrzega... nie zważa".
5,15 - "Cysterna", "studnia", "źródło" oznaczają własną żonę, która od swej młodości wiernie z mężem dzieliła dolę i niedolę (por. w. 19).
5,18 - LXX: "własnym".
5,19 - LXX dodaje: "niech zawsze z tobą rozmawia".
6,1 - Człowiek nie należący do rodziny ani nawet do własnego klanu przedstawiał ryzyko dla składającego porękę (por. Prz 17,18).
6,3 - Tłum. przypuszczalne.
6,11 - Tekst popr.; hebr.: "człowiek zbrojny".
6,16 - Specjalna forma stylistyczna, mająca na celu zwrócenie uwagi na pewne rzeczy.
6,23 - Por. Pwt 5,28; Pwt 7,11; Pwt 8,1; Pwt 19,9; Pwt 30,11.
6,26 - Sens: Cudzołożna kobieta jest gorsza od nierządnicy, której wystarczy wynagrodzenie, podczas, gdy tamta poluje na życie. Potępione jednak są obydwie formy grzechu: por. Prz 5,19n; Prz 29,3; Syr 9,6; Prz 19,2n.
7,4 - Religijnie pojęta moralność zdoła poznać i zwyciężyć pokusę (por. Prz 1,7). Występuje tutaj ta sama uosobiona Mądrość, o której mowa w Prz 8,1-Prz 9,12, i głupota (Prz 9,13-18).
7,14 - Ofiara połączona była niekiedy z ucztą ofiarną, którą trzeba było urządzić do dwóch dni. Zapewne chodzi tu o kult bogini płodności.
7,22 - Wg przekł. starożytnych, LXX, syr. Teodocjana.
8,1 - Idea uosobionej Mądrości występuje w Izraelu w epoce niewoli babilońskiej. W Hi 28,12-28; Ba 3,9-4,4 Mądrość występuje jako przymiot boski dla ludzi nieosiągalny naturalnymi środkami. Prz 1,20-33; Prz 3,16nn; Prz 8,1-9,6 ukazuje ją jako osobę podobną do wędrownych nauczycieli, gromadzących uczniów. W Prz 8,22-31 widzimy ją w postaci osoby, powstałej przed stworzeniem, współdziałającej z Bogiem w dziele stwórczym. Urywek ten liturgia Kościoła stosuje do Bogarodzicy jako "Stolicy Mądrości". Z Prz 9,13-18, gdzie występuje uosobienie Głupoty, wynika, że chodzi tu tylko o poetycki obraz uosobienia Bożej Mądrości, wynikający z konkretnego myślenia Izraelitów. Por. wyraźne uosobienia Mądrości: Mdr 7,25n; Syr 24. Dostęp do Mądrości dają cnoty, z których podstawą jest bojaźń Boża (por. Prz 1,7) oraz walka ze skłonnościami do złego.
8,12 - Dosł.: "Mieszkam z Roztropnością".
8,14 - Te same właściwości przypisuje Iz 11,2; Mesjaszowi, a Hi 12,13 - Bogu: poznanie dogłębne tajemnic Bożych.
8,24 - Zob. Rdz 1,2.
8,26 - Wlg: "Ani rzek, ani zawias okręgu ziemi".
8,27 - Wlg: "Gdy według dokładnego prawa kołem otaczał głębiny".
8,28 - Wlg: "Gdy niebiosa utwierdzał w górze i ważył źródła wód".
8,30 - Tłum. gr. Akwili: "wychowanką".
9,1 - Przepych zewnętrzny symbolizuje bogactwo duchowe.
9,2 - Starożytni pili wino zmieszane z wodą.
9,7 - Tłum. przybliżone.
9,10 - Tzn. podstawą, podwaliną.
9,13 - Uosobienie głupoty.
9,14 - Wyraz pychy.
9,18 - Gośćmi Głupoty są ludzie za swoje złe czyny skazani na nagłą śmierć.
10,3 - Wlg: "A zasadzki niezbożnych wywróci".
10,7 - Inni popr.: "w pogardzie" lub "przeklęte".
10,12 - Tzn. kierowany miłością stara się zrozumieć, usprawiedliwić (por. Prz 17,9; 1 Kor 13,7; Jk 5,20; 1 P 4,8).
10,14 - Wlg: "Bliskie pohańbienia".
10,16 - Życie wieczne w przeciwieństwie do "kary" w drugiej połowie wiersza (por. Prz 11,19; Prz 12,28).
10,17 - Tłum. przypuszczalne; tekst różnie popr.
10,21 - Dosł. "pasą".
10,22 - Por. Ps 127[126],1n.
11,11 - Inni tłum.: "wielu".
11,12 - Autorowi chodzi o to, aby nie obmawiać bliźniego.
11,16 - Tu LXX, syr., dodają: "Lecz tronem hańby kobieta, która nienawidzi sprawiedliwości. Leniwym brakuje bogactwa".
11,21 - Dosł.: "Ręka w rękę". Chodzi o uderzenie ręki o rękę na znak zapewnienia o prawdomówności.
11,31 - Inni tłum.: "na ziemi".
12,2 - Wlg: "Ale kto ma ufność w myślach swoich, niezbożnie czyni".
12,6 - Tekst popr.; hebr.: "na krew", co inni zatrzymują.
12,9 - Tekst skażony, różnie popr. Por. Syr 10,27.
12,12 - Tekst różnie popr.: "bezpieczny": wg arabskiego wanatu (por. Prz 10,24; Prz 13,10.15).
12,14 - Opuszczono nieskładne "dobrem".
12,23 - Nie wypowiada bez zastanowienia.
12,26 - Od swoich współrodaków źle postępujących, o czym w drugiej części wiersza.
12,28 - W oryginale: "nie śmiercią" (por. Prz 10,16; Prz 11,19.30n).
13,1 - Tłum. przypuszczalne.
13,2 - Tekst różnie popr.
13,5 - Wiersz różnie tłum.
13,8 - Tekst różnie tłum.
13,10 - Pyszny nie przyjmie uwag, co prowadzi do stałych nieporozumień w życiu, a w rezultacie do jego zagłady (por. Prz 15,32), gdyż jest przeciwne woli Bożej (por. Prz 15,25; Prz 16,5; Prz 21,4).
13,13 - Por. Pwt 30,15-20.
13,23 - "Uprawa" - grunt w roku szabatowym (Wj 23,10n; Kpł 25,1-7), który należało pozostawić ubogim. "Bezprawiem" chciwy szkodzi samemu sobie (por. Prz 13,11.25). Tłum. przypuszczalne.
14,1 - Wpływ środowiska chananejskiego. Porównanie z niewiastami, gdyż Mądrość jest rodzaju żeńskiego, w rzeczywistości chodzi o "Najmędrszą z ludzi" lub "Mądrzejszą od ludzi". Analogia z Prz 9,1.13 jest niezupełna.
14,2 - Bojaźń Boża jest punktem centralnym cnoty, a lekceważenie Boga jest rezultatem odstępstwa od Jego przykazań (por. Prz 2,15; Prz 3,32; Prz 30,12).
14,9 - Tekst skażony, różnie popr.
14,12 - Dosł.: "od śmierci". Wyrażenie semickie, oznaczające drogę do nieszczęścia. Nawet podświadomie może ktoś znaleźć się na drodze zła i szkodzenia sobie samemu. Dziś się mówi o skłonnościach wrodzonych do złego, por. Ps 19[18],13.
14,14 - Tłum. przypuszczalne.
14,15 - Wlg dodaje: "Syn zdradliwy nie będzie miał nic dobrego, ale słudze mądremu powiodą się sprawy i wyprostuje się droga jego.".
14,18 - Wlg: "Roztropni będą czekać umiejętności".
14,21 - Wlg dodaje: "Kto wierzy w Pana, miłosierdzie miłuje".
14,31 - Dwojakie ubóstwo spotykamy w Prz: jedno jest skutkiem lenistwa, drugie wypływa ze stosunków ekonomicznych kraju, gdzie wielu doszło do fortuny środkami niegodziwymi, u których korzeń zła tkwi w chciwości. Stąd ubodzy są pod specjalną opieką Bożą (por. Prz 19,1.17.22-28,11), gdyż wykazali pełnię charakteru (por. Prz 15,16; Prz 21,17; Prz 22,9; Prz 29,14).
14,32 - Na skutek wiary w zmartwychwstanie sprawiedliwych albo - zapłaty i kary po śmierci (por. Ps 16[15],10n; Ps 17[16],15).
15,8 - Ofiara i moralność są pojęciami uzupełniającymi się wzajemnie, gdyż wynikają z czystości serca, źródła postanowień i decyzji (por. Iz 1,1,10-20; Am 5,22).
15,10 - Wlg: "Nauka jest zła dla opuszczających drogę życia.".
15,16 - Cnota największą wartością człowieka na ziemi (por. przypis do Prz 14,31 oraz Prz 16,16; Mt 13,44-46).
15,22 - Dowodem mowy Chuszaja i Achitofela, które zadecydowały o klęsce Absaloma (por. 2 Sm 16,15-17,14).
15,24 - Różnica po śmierci między dobrymi a złymi.
15,27 - Tzn. przekupstwa. Wlg dodaje: "Przez miłosierdzie i wiarę bywają oczyszczone grzechy, a przez bojaźń Pańską odstępuje każdy od złego".
15,28 - Wlg: "Rozmyśla o posłuszeństwie".
16,1 - Człowiek powinien sprawę przemyśleć, ale ostateczny rezultat zależy od Boga (por. Prz 16,9.33; Jk 4,13-16).
16,2 - Wlg: "jawne".
16,4 - Sens: Bóg w dzień sądu swego objawi sprawiedliwość, karząc zło.
16,5 - Wlg dodaje: "Początkiem drogi dobrej czynić sprawiedliwość, i milsza jest ona Bogu, niźli ofiary składać".
16,10 - Król był najwyższym, bezapelacyjnym sędzią.
16,11 - Opuszczono: "sprawiedliwości". Sens zdania: Bóg jest stróżem uczciwości w handlu. Por. Prz 11,1; Kpł 19,36; Pwt 25,13-26; Mi 6,10nn.
16,21 - Miłość podobna do agape w NT jako świadoma zasada działania a nie nastawienie emocjonalne.
16,25 - Zob. Prz 14,12.
16,26 - Tzn. głód go zmusza do pracy.
16,30 - Istota grzechu dokonuje się wewnątrz człowieka: podstęp, obłuda, zakłamanie (por. Mt 15,18-20).
16,33 - Chodzi o święte losy: urim i tummim.
17,8 - Tzn. klejnotem lub talizmanem. Zapewne aluzja do zniewalającej siły darów (por. Prz 17,23; Prz 18,16; Prz 21,14).
17,9 - Zob. przypis do Prz 10,12.
17,17 - Inni: "brat jest zrodzony na chwilę nieszczęścia".
17,19 - Objaw pychy.
17,21 - Wlg: "Głupi się urodził na sromotę swoją".
17,23 - Mowa o sędziach niesprawiedliwych i fałszywych świadkach.
17,24 - Sens: głupi nie znajdzie mądrości, choćby swe oczy utkwił na krańcach ziemi.
17,26 - Wlg: "Ani bić przełożonego, który dobrze sądzi".
18,1 - LXX; Wlg: "szuka pretekstów".
18,5 - Często piętnowane przestępstwo prawne (por. Kpł 19,15; Pwt 1,17; Pwt 16,19), przeciwko któremu występowali prorocy (por. Iz 1,23; Am 5,12).
18,16 - Stwierdza się fakt bez wydawania bezpośredniego sądu, który jednak wynika z kontekstu dalszego (por. Prz 17,15; Prz 18,17).
18,17 - Gdy ją przedstawia wobec sędziego.
18,18 - Inni: "trudne sprawy".
18,19 - Wiersz bardzo skażony. Inni widzą w nim pochwałę przyjaznej pomocy.
18,22 - Wlg dodaje: "Kto wygania żonę dobrą, wygania rzecz dobrą, ale kto trzyma cudzołożnicę, głupi jest i niezbożny".
19,7 - Prawdopodobnie jednak należy tłumaczyć: "okrutnika" (por. Prz 13,8; Prz 28,3), co zgodnie z takim samym słowem kananejskim bardziej odpowiada kontekstowi.
19,8 - Tłum. przypuszczalne.
19,9 - Por. Prz 19,5.
19,11 - Prawo odpuszczania win i nieżywienia nienawiści do bliźniego (por. Kpł 19,17 a) mówiło o członkach tego samego narodu. Tu mowa ogólnie, bez ograniczenia (por. Prz 25,11n; Rz 12,20).
19,16 - Boże panowanie nad światem, źródło przykazań (por. Prz 13,13).
19,19 - Tekst trudny; podobna niejasność i w Wlg. Próby naprawy: "jeśli się oszczędzi go, zwiększy się nieszczęście" lub: "jeśli ją zlekceważy, to ją jeszcze zwiększy".
19,22 - Tekst różnie popr. (Por. Prz 14,31; Prz 15,6).
19,23 - Tekst różnie popr.
19,24 - Wlg: "Kryje leniwy rękę swą pod pachą".
20,8 - Tzn. umie rozstrzygnąć o winie czy niewinności.
20,9 - Por. Hi 9,21.
20,23 - Por. Prz 20,10.
20,26 - Obraz zaczerpnięty z młocki: zob. Iz 28,27n.
21,2 - Prócz własnego sumienia jest jeszcze norma obiektywna postępowania: Bóg (por. Prz 16,2).
21,3 - Czystość serca według pojęć ST jest podstawą podobania się Bogu i przyjęcia ofiary ze strony Boga (por. Iz 1,11-20; Oz 6,6; Am 5,22n).
21,4 - Tekst niepewny.
21,9 - "Dachu" - płaskiego w Palestynie; "obszerny" - popr.: hebr.: "wspólny".
21,12 - Wlg: "Myśli sprawiedliwy o domu niezbożnego, aby odciągnąć niezbożnych od złego".
21,16 - Tzn. czeka go śmierć za karę.
21,17 - Sens: "Kto jada wykwintnie".
21,18 - W czasie sądu Bożego sprawiedliwi będą oszczędzeni, podczas gdy niewierni ulegną zagładzie (por. Iz 1,20-31; Iz 24,1-6; Iz 32,1-8).
21,30 - Fałszywa mądrość, naturalny spryt życiowy może wiele na ziemi, ale Bóg nie pozwoli się podejść (por. Iz 10,13-19; Iz 19,11-15).
22,2 - W istocie są równi wobec Boga, skąd wynika konieczność sprawiedliwości społecznej (por. Prz 22,9.16).
22,9 - Wlg dodaje: "Zwycięstwo i cześć otrzyma, kto dary daje, i porywa duszę tych, co je biorą".
22,11 - Wg LXX, Teodocjona, syr.: "Pan".
22,16 - Sens: Bóg wynagrodzi krzywdy uczynione ubogiemu, ukarze wszelką niesprawiedliwość. Wlg: "Kto uciska ubogiego, aby przysporzyć sobie majętności, da sam bogatszemu i będzie biedę cierpiał".

Powiązane utwory

Ab ortu Solis-Venite comedite William Byrd - Ml 1,11; Prz 9,5

- 4-głosowy chór a cappella (ATTB)

Zobacz rozdział

Możesz więcej!

Notatki do fragmentów
Historia ostatnio wyszukanych

Załóż konto

Księga Przysłów

Prz

Zobacz wstęp i często szukane fragmenty

Dowiedz się więcej!

Masz pomysł?

Napisz do nas i pomóż nam rozwijać wyszukiwarkę

Kontakt

Odkrywaj Słowo Boże

Zobacz co inni wyszukiwali

Zainspiruj się

Polecamy

Światowe Dni Młodzieży Kraków 2016

Światowe Dni Młodzieży Kraków 2016