Prz 14,1-17,28

SZCZEGÓŁOWE ZASADY POSTĘPOWANIA
PIERWSZY ZBIÓR NAUK MĄDROŚCI
Biesiada Mądrości
Biesiada Głupoty
14 1 Najmędrsza z niewiast* dom sobie buduje, własnoręcznie go niszczy głupota. 2 W prawości żyje, kto boi się Pana, człowiek dróg krętych Nim gardzi*. 3 W ustach głupiego rózga na jego pychę, a wargi mądrych osłonią ich samych. 4 Gdzie wołów brakuje - tam żłób jest pusty, dzięki mocy wołów plon jest obfity. 5 Prawdomówny świadek nie kłamie, kłamstwa szerzy świadek fałszywy. 6 Szyderca próżno szuka mądrości, rozumny łatwo nabędzie wiedzę. 7 Od człowieka głupiego się odsuń: rozumnych warg tam nie znajdziesz. 8 Mądrością rozumnego - poznanie swej drogi, zwodzenie siebie - głupotą niemądrych. 9 Głupców zwodzi występek*, u sprawiedliwych jest łaska. 10 Serce zna własną swą gorycz, obcy nie dzieli jego radości. 11 Rozwali się dom niewiernych, a prawych namiot zakwitnie. 12 Jest droga, co komuś zdaje się słuszną, lecz w końcu prowadzi do zguby*. 13 Serce się smuci i w śmiechu, a boleść jest końcem radości. 14 Niewierne serce z postępków swych rade, jak z czynów swoich* człowiek uczciwy. 15 Wszystko, co mówią, przyjmuje niemądry, a człowiek rozumny na kroki swe zważa*. 16 Mądry się boi, od złego ucieka, a głupi się unosi, czuje się pewnym. 17 Człowiek porywczy popełnia głupstwa, a przebiegły jest znienawidzony. 18 Udziałem łatwowiernych - głupota, umiejętność wieńczy rozumnych*. 19 Przed dobrymi źli chylą czoła, a występni u bram sprawiedliwego. 20 Ubogi niemiły nawet najbliższemu, a bogacz ma wielu przyjaciół. 21 Kto bliźnim gardzi - ten grzeszy, szczęśliwy - kto z biednym współczuje*. 22 Czyż ci, co knują zło, nie błądzą? Miłość i wierność dla tych, co mają dobre zamiary. 23 Każdy trud przynosi zyski, gadulstwo - jedynie biedę. 24 Umiejętność jest wieńcem mądrych, koroną niemądrych - głupota. 25 Świadek prawdomówny ratuje ludzi, oszustwo rozszerza kłamstwa. 26 W bojaźni Pana jest pewna nadzieja, dla synów swoich jest On ucieczką. 27 źródłem życia jest bojaźń Pańska, by sideł śmierci uniknąć. 28 Chwała to króla, gdy naród liczny, ubytek ludu - to zguba władcy. 29 Łagodny - w rozwagę bogaty, porywczy ujawnia głupotę. 30 Życiem dla ciała jest serce spokojne, próchnieniem kości jest namiętność. 31 Kto ciemięży ubogiego, lży jego Stwórcę, czci Go ten, kto się nad biednym lituje*. 32 Przez złość swoją runął niewierny, a prawy przy śmierci bezpieczny*. 33 W sercu rozumnym jest mądrość, i pośród głupców powinna być znana. 34 Sprawiedliwość wywyższa naród, a czyn haniebny pomniejsza narody. 35 Rozsądnemu słudze król jest przychylny, a gniew budzi [sługa] bezecny.
15 1 Odpowiedź łagodna uśmierza zapalczywość, słowo raniące pobudza do gniewu. 2 Z ust mądrych ludzi wiedza się sączy, usta niemądrych zioną głupotą. 3 Na każdym miejscu są oczy Pańskie: dobrych i złych wypatrują. 4 Drzewem życia jest język łagodny, złamaniem na duchu - przewrotny. 5 Głupi pogardza napomnieniem ojca, kto rad przestrzega - mądrzeje. 6 W domu prawego wielki dostatek, a w zyskach grzesznika niepokój. 7 Wargi mądrego szerzą mądrość, lecz serce głupich niestałe. 8 Ofiara występnych obrzydła dla Pana, upodobaniem Jego są modły uczciwych*. 9 Droga grzesznika obrzydła dla Pana, kocha On miłośnika prawości. 10 Dla odstępcy od drogi surowa jest kara*, kto karcenia nie znosi, ten umrze. 11 Szeol i Otchłań są jawne dla Pana, o ileż bardziej serca synów ludzkich. 12 Szyderca nie lubi upomnień, do ludzi mądrych nie chodzi. 13 Serce radosne twarz rozwesela, gdy smutek w sercu, i duch przygnębiony. 14 Serce rozważne szuka mądrości, usta niemądrych sycą się głupotą. 15 Wszystkie dni są złe dla nieszczęśliwego, serce szczęśliwe to uczta wieczysta. 16 Lepiej mieć mało - z bojaźnią Pańską, niż z niepokojem - wielkie bogactwo*. 17 Lepsze jest trochę jarzyn z miłością, niż tłusty wół z nienawiścią. 18 Człowiek gniewliwy wznieca kłótnie, a cierpliwy spory łagodzi. 19 Jak żywopłot z ciernia, tak droga leniwych, ścieżka uczciwych jest wyrównana. 20 Mądry syn radością ojca, a matką gardzi syn głupi. 21 Niemądry głupotą się cieszy, rozumny idzie prawą drogą. 22 Brak rady unicestwia zamiary*, udają się one, gdzie wielu doradców. 23 Odpowiedź ust własnych cieszy człowieka, jak miłe jest zdanie stosowne! 24 Dla mądrego droga życia - w górę, by uniknąć Szeolu, co w dole*. 25 Pan rozwala dom pysznych, a miedzę wdowy utwierdza. 26 Obrzydłe są Panu złe plany, lecz dobre słowa są czyste. 27 Burzy się dom przez zyski nieprawe, żyć będzie, kto darów* nie znosi. 28 Prawe serce rozważa odpowiedź*, złością buchają usta występnych. 29 Od nieprawych jest Pan daleko, modlitwy prawych On słyszy. 30 Jasne oczy radują serce, radosna nowina odświeża kości. 31 Ucho posłuszne zbawiennej radzie pomiędzy mędrcami przebywa. 32 Odrzucić wskazówki - to sobą pogardzić, zdobywa się mądrość - słuchaniem uwag. 33 Bojaźń Pańska jest szkołą mądrości, pokora poprzedza sławę.
16 1 Człowiecze są zamysły serca, odpowiedź języka od Pana*. 2 W oczach człowieka czyste* są wszystkie jego drogi, lecz Pan osądza duchy. 3 Powierz Panu swe dzieło, a spełnią się twoje zamiary. 4 Wszystko celowo uczynił Pan, także grzesznika na dzień nieszczęścia*. 5 Obrzydłe Panu serce wyniosłe, z pewnością karania nie ujdzie*. 6 Miłość i wierność gładzą winę, bojaźń Pańska ze złych dróg sprowadza. 7 Gdy drogi człowieka są miłe Panu, pojedna On z nim nawet wrogów. 8 Lepiej mieć mało żyjąc sprawiedliwie, niż niegodziwie mieć wielkie zyski. 9 Serce człowieka obmyśla drogę, lecz Pan utwierdza kroki. 10 Na wargach królewskich wyrocznia: jego usta w sądzie nie błądzą*. 11 Waga i szala to sprawa* Pana, Jego dzieło - ciężarki we worku. 12 Obrzydłe królom działanie nieprawe, bo tron się opiera na sprawiedliwości. 13 Prawe usta królowi są miłe, uczciwie mówiących on kocha. 14 Gniew króla to zwiastun śmierci, uśmierzy go człowiek rozumny. 15 W pogodnym obliczu króla jest życie, jego łaska jak chmura deszczowa na wiosnę. 16 Raczej mądrość nabywać niż złoto, lepiej mieć rozum - niż srebro. 17 Unikać złego - to droga prawych, chroni życie, kto czuwa nad drogą. 18 Przed porażką - wyniosłość, duch pyszny poprzedza upadek. 19 Lepiej być skromnym pośród pokornych, niż łupy dzielić z pysznymi. 20 Znajdzie szczęście - kto zważa na przykazanie, kto Panu zaufał - szczęśliwy. 21 Kto sercem* mądry, zwie się rozumnym, a słodycz warg wiedzę pomnoży. 22 Rozum źródłem życia dla tych, co go mają, głupota - karą dla niemądrych. 23 Od serca mądrego i usta mądrzeją, przezorność na wargach się mnoży. 24 Dobre słowa są plastrem miodu, słodyczą dla gardła, lekiem dla ciała. 25 Jest droga, co komuś zdaje się słuszna, a w końcu prowadzi do zguby*. 26 Głód robotnika pracuje dla niego, bo przymuszają go usta*. 27 Człowiek nieprawy zło gotuje, i ogień mu płonie na wargach. 28 Człowiek podstępny wznieca kłótnie, plotkarz poróżnia przyjaciół. 29 Gwałtownik zwodzi bliźniego, prowadzi na drogę niedobrą. 30 Kto oczy zamyka, podstęp obmyśla*, kto wargi zaciska, dokonał zbrodni. 31 Siwy włos ozdobną koroną: na drodze prawości się znajdzie. 32 Cierpliwy jest lepszy niż mocny, opanowany - od zdobywcy grodu. 33 We fałdy sukni wrzuca się losy*, ale Pan sam rozstrzyga.
17 1 Lepszy jest suchy kęs chleba w spokoju niż dom pełen biesiad kłótliwych. 2 Sługa rozumny weźmie górę nad bezecnym synem i z braćmi posiądzie dziedzictwo. 3 Dla srebra - tygiel, dla złota - piec, a dla serc probierzem jest Pan. 4 Nikczemnik zważa na wargi nieprawe, oszust słucha języka przewrotnych. 5 Kto drwi z ubogiego, znieważa jego Stwórcę, kto cieszy się z klęski, nie ujdzie karania. 6 Koroną starców - synowie synów, a chlubą synów - ojcowie. 7 Nie przystoi głupcowi mowa wytworna, tym mniej możnemu - warga kłamliwa. 8 Dla dającego - dar kamieniem szczęścia*: gdziekolwiek się zwróci, ma powodzenie. 9 Kto szuka miłości, cudzy błąd tai*; kto sprawę rozgłasza, poróżnia przyjaciół. 10 Nagana głębiej działa na mądrego niżeli na głupiego sto batów. 11 Zły szuka jedynie buntu, lecz zwiastun nieszczęścia będzie mu posłany. 12 Raczej spotkać niedźwiedzicę, co straciła małe, niżeli głupiego z jego głupotą. 13 Kto złem za dobre odpłaca, temu zło nie ustąpi z domu. 14 Kłótnię zaczynać to dać upust wodzie, nim spór wybuchnie - uciekaj! 15 Kto uwalnia łotra i kto skazuje niewinnych: Pan do obu czuje odrazę. 16 Po cóż pieniądze w ręku głupiego? Brak mu rozumu, by nabyć mądrości. 17 Przyjaciel kocha w każdym czasie, a bratem się staje w nieszczęściu*. 18 Niemądry jest ten, kto daje porękę i kto przysięgą ręczy za bliźniego. 19 Kto lubi kłótnie, grzech lubi, kto podwyższa bramę*, szuka zagłady. 20 Szczęścia nie zazna serce przewrotne, w zło wpada - kto przewrotny w języku. 21 Kto zrodził głupca*, wiele ma zmartwień, nie cieszy się ojciec nicponia. 22 Radość serca wychodzi na zdrowie, duch przygnębiony wysusza kości. 23 Niegodziwiec dar bierze z zanadrza, by ścieżki prawa naginać*. 24 Przed rozumnego obliczem jest mądrość, lecz oczy głupiego na krańcach ziemi*. 25 Zmartwieniem ojca syn niemądry, goryczą - swej rodzicielki. 26 Dla sprawiedliwego i kara grzywny niedobra, zbić rózgą zacnego to przeciw prawości*. 27 Rozsądek posiadł, kto w słowach oszczędny, kto spokojnego ducha - roztropny. 28 I głupi, gdy milczy, wydaje się mądrym, kto wargi zamyka - bezpieczny.


Przypisy

14,1 - Wpływ środowiska chananejskiego. Porównanie z niewiastami, gdyż Mądrość jest rodzaju żeńskiego, w rzeczywistości chodzi o "Najmędrszą z ludzi" lub "Mądrzejszą od ludzi". Analogia z Prz 9,1.13 jest niezupełna.
14,2 - Bojaźń Boża jest punktem centralnym cnoty, a lekceważenie Boga jest rezultatem odstępstwa od Jego przykazań (por. Prz 2,15; Prz 3,32; Prz 30,12).
14,9 - Tekst skażony, różnie popr.
14,12 - Dosł.: "od śmierci". Wyrażenie semickie, oznaczające drogę do nieszczęścia. Nawet podświadomie może ktoś znaleźć się na drodze zła i szkodzenia sobie samemu. Dziś się mówi o skłonnościach wrodzonych do złego, por. Ps 19[18],13.
14,14 - Tłum. przypuszczalne.
14,15 - Wlg dodaje: "Syn zdradliwy nie będzie miał nic dobrego, ale słudze mądremu powiodą się sprawy i wyprostuje się droga jego.".
14,18 - Wlg: "Roztropni będą czekać umiejętności".
14,21 - Wlg dodaje: "Kto wierzy w Pana, miłosierdzie miłuje".
14,31 - Dwojakie ubóstwo spotykamy w Prz: jedno jest skutkiem lenistwa, drugie wypływa ze stosunków ekonomicznych kraju, gdzie wielu doszło do fortuny środkami niegodziwymi, u których korzeń zła tkwi w chciwości. Stąd ubodzy są pod specjalną opieką Bożą (por. Prz 19,1.17.22-28,11), gdyż wykazali pełnię charakteru (por. Prz 15,16; Prz 21,17; Prz 22,9; Prz 29,14).
14,32 - Na skutek wiary w zmartwychwstanie sprawiedliwych albo - zapłaty i kary po śmierci (por. Ps 16[15],10n; Ps 17[16],15).
15,8 - Ofiara i moralność są pojęciami uzupełniającymi się wzajemnie, gdyż wynikają z czystości serca, źródła postanowień i decyzji (por. Iz 1,1,10-20; Am 5,22).
15,10 - Wlg: "Nauka jest zła dla opuszczających drogę życia.".
15,16 - Cnota największą wartością człowieka na ziemi (por. przypis do Prz 14,31 oraz Prz 16,16; Mt 13,44-46).
15,22 - Dowodem mowy Chuszaja i Achitofela, które zadecydowały o klęsce Absaloma (por. 2 Sm 16,15-17,14).
15,24 - Różnica po śmierci między dobrymi a złymi.
15,27 - Tzn. przekupstwa. Wlg dodaje: "Przez miłosierdzie i wiarę bywają oczyszczone grzechy, a przez bojaźń Pańską odstępuje każdy od złego".
15,28 - Wlg: "Rozmyśla o posłuszeństwie".
16,1 - Człowiek powinien sprawę przemyśleć, ale ostateczny rezultat zależy od Boga (por. Prz 16,9.33; Jk 4,13-16).
16,2 - Wlg: "jawne".
16,4 - Sens: Bóg w dzień sądu swego objawi sprawiedliwość, karząc zło.
16,5 - Wlg dodaje: "Początkiem drogi dobrej czynić sprawiedliwość, i milsza jest ona Bogu, niźli ofiary składać".
16,10 - Król był najwyższym, bezapelacyjnym sędzią.
16,11 - Opuszczono: "sprawiedliwości". Sens zdania: Bóg jest stróżem uczciwości w handlu. Por. Prz 11,1; Kpł 19,36; Pwt 25,13-26; Mi 6,10nn.
16,21 - Miłość podobna do agape w NT jako świadoma zasada działania a nie nastawienie emocjonalne.
16,25 - Zob. Prz 14,12.
16,26 - Tzn. głód go zmusza do pracy.
16,30 - Istota grzechu dokonuje się wewnątrz człowieka: podstęp, obłuda, zakłamanie (por. Mt 15,18-20).
16,33 - Chodzi o święte losy: urim i tummim.
17,8 - Tzn. klejnotem lub talizmanem. Zapewne aluzja do zniewalającej siły darów (por. Prz 17,23; Prz 18,16; Prz 21,14).
17,9 - Zob. przypis do Prz 10,12.
17,17 - Inni: "brat jest zrodzony na chwilę nieszczęścia".
17,19 - Objaw pychy.
17,21 - Wlg: "Głupi się urodził na sromotę swoją".
17,23 - Mowa o sędziach niesprawiedliwych i fałszywych świadkach.
17,24 - Sens: głupi nie znajdzie mądrości, choćby swe oczy utkwił na krańcach ziemi.
17,26 - Wlg: "Ani bić przełożonego, który dobrze sądzi".

Zobacz rozdział

Możesz więcej!

Notatki do fragmentów
Historia ostatnio wyszukanych

Załóż konto

Księga Przysłów

Prz

Zobacz wstęp i często szukane fragmenty

Dowiedz się więcej!

Masz pomysł?

Napisz do nas i pomóż nam rozwijać wyszukiwarkę

Kontakt

Odkrywaj Słowo Boże

Zobacz co inni wyszukiwali

Zainspiruj się

Polecamy

Artykuły liturgiczne, aktualności, porady praktyczne

Artykuły liturgiczne, aktualności, porady praktyczne